Ομιλία της Ε. Πορτάλιου στην παρουσίαση του βιβλίου του Π. Τριγάζη, «80 ώρες σε πύρινο κλοιό, Οδοιπορικό στις φλόγες της Ηλείας», 25/11/2008

Πάνου Τριγάζη

80 ΩΡΕΣ ΣΕ ΠΥΡΙΝΟ ΚΛΟΙΟ

Οδοιπορικό στις φλόγες της Ηλείας

εκδόσεις Ταξιδευτής

Βιβλιοπαρουσίαση : Ελένη Πορτάλιου

Η παρουσίαση του βιβλίου του Πάνου Τριγάζη, μου επιτρέπει να μοιραστώ μαζί του την οδύνη για τη γενέθλια γη του. Τον ευχαριστώ γι’ αυτό. Ταυτόχρονα, όμως, με γεμίζει αμηχανία. Δεν διακατέχομαι από πολιτική αισιοδοξία. 15 μήνες μετά, η ζωή εξακολουθεί να σιγοσβήνει αβοήθητη στον καμένο τόπο, κι εγώ που έσπευσα αυτόκλητη, όπως  τόσοι άλλοι εθελοντές, από τις πρώτες μέρες εκεί, δεν ξέρω τι να πω και τι ακριβώς να κάνω που να βοηθά τον αγώνα για την επιβίωση των ανθρώπων και την αναγέννηση της φύσης.

Το ανά χείρας βιβλίο είναι το προσωπικό οδοιπορικό ενός αυτόπτη μάρτυρα, ο οποίος έσπευδε από το Δικελί της Τουρκίας, μέσω Μυτιλήνης, με το λεωφορείο της γραμμής στον Πύργο, το μεσημέρι της Παρασκευής 24 Αυγούστου 2007, χωρίς να υποψιάζεται την καταστροφή που ξεκινούσε εκείνη τη στιγμή και επρόκειτο να ολοκληρωθεί μέσα στις 80 ώρες του πύρινου κλοιού. Ο Πάνος Τριγάζης βιαζόταν να βρεθεί στη δική του Ηλεία, όσο πιο κοντά γινόταν στην κουκίδα του χάρτη που λέγεται Μίνθη για να μοιραστεί, με κίνδυνο της ζωής του, την κόλαση της φωτιάς, για να βοηθήσει, αν ήταν δυνατόν ή να διαμηνύσει, αν τα μηνύματα μπορούσαν σε κάτι να χρησιμεύσουν.

Πολλά οδοιπορικά γράφτηκαν τον Αύγουστο του 2007. Δημοσιογράφοι, φωτορεπόρτερς, τεχνικά συνεργεία, προσπάθησαν να καλύψουν την επικίνδυνη αποστολή τους, λειτουργώντας ως ενδιάμεσοι ανάμεσα στο κεντρικό κράτος και τα χωριά, συντροφεύοντας τον κόσμο στη μαύρη αγρύπνια του ή/και βοηθώντας οι ίδιοι την κατάσταση. Το οδοιπορικό του Πάνου Τριγάζη διαφέρει στο βαθμό που η ματιά του είναι αυτή του συγγενή πρώτου βαθμού. Τα ονόματα που αναβόσβηναν στους τηλεοπτικούς χάρτες, τις νύχτες της καταστροφής, ήταν δικά του χωριά. Τα είχε περπατήσει σε καλές και δύσκολες μέρες. Τα αρχαία, τα σύγχρονα και τα παραφθαρμένα ονόματα των χωριών της Ηλείας σηματοδοτούν για τους γηγενείς, τόπους της μοναδικής πατρίδας που είναι η παιδική μας ηλικία και στους οποίους φωλιάζει η ζωοδότρια της ενήλικης ζωής μνήμη. Ο Πάνος Τριγάζης γνωρίζει τη σκληρότητα των ορεινών χωριών που έρχεται από παλιότερες εποχές και την καθαρή ματιά των ανθρώπων του μόχθου απέναντι στη ζωή και τη φύση.

Με τα λόγια του ποιητή Τάκη Σινόπουλου, ο οποίος αποτύπωσε με αμείλικτα λόγια  και τις οδύνες της αριστεράς :

…Τίποτα δεν είχαμε. Μήτε κρεβάτι μήτε κάθισμα. Το σπίτι ένα παλιό

σαράβαλο. Παντού αέρας φύσαγε σε θέριζε.

Η μάνα μου στα κάρβουνα. Κακό χειμώνα θαχουμε

είπε ο πατέρας, μια μαύρη συλλογή το μούτρο του.

Από την τρύπα αυτή κοιτάζαμε τον ουρανό. Και το

πρωί πηγαίναμε στα δέντρα. Εδώ γεννήθηκα.

Τα ορεινά αυτά χωριά έχοντας διανύσει ένα βίο σκληρό και κακοτράχαλο διατηρούσαν πριν την καταστροφή, μέσα στην αντιφατική σύγχρονη ύπαρξή τους, ένα σημαντικό σύστημα αξιών και σχέσεων ανάμεσα στους ανθρώπους και τη φύση, την παραγωγική αγροτική εργασία και τη φύση, τις γεωργικές καλλιέργειες και την οικολογική ισορροπία. Αποτελούσαν διέξοδο για τον κόσμο των αστικών κέντρων που κρατούσε στενούς δεσμούς καταγωγής μαζί τους, πηγαινοερχόταν στα χωριά, διέθετε μια μικρή παραγωγή για να συμπληρώνει το εισόδημα κι έφερνε τα παιδιά του το καλοκαίρι και τις γιορτές για να γνωρίσουν την ελευθερία του δάσους, του ανοιχτού ορίζοντα και του έναστρου ουρανού.

Η αξία, λοιπόν, της γραπτής μαρτυρίας του Πάνου Τριγάζη βρίσκεται στο οδοιπορικό του στους αστερισμούς των χωριών της Ηλείας. Ανακαλώντας το κάθε χωριό με το όνομά του, την αρχαία καταγωγή του, τον αγώνα των κατοίκων του να το σώσουν, με τους νεκρούς του ανθρώπους, τα νεκρά ζώα, τα καμένα λιόδεντρα και το δάσος, με τις μαρτυρίες και τις ελπίδες των παιδιών, συνθέτει ένα μνημονικό χάρτη – αντίδοτο στη λήθη, όχι βέβαια του αγροτικού κόσμου, που και να θέλει δεν μπορεί να ξεχάσει, αλλά της άλλης Ελλάδας, τόσο κοντά και τόσο μακριά στην Ηλεία.

Αναφέρεται, φυσικά, ο συγγραφέας και στην κρατική αναλγησία, στην πλήρη απορύθμιση ή και ανυπαρξία των μηχανισμών πρόληψης και επέμβασης, στις ψευδολογίες περί ασύμμετρης απειλής και στις ανεκπλήρωτες υποσχέσεις για τις ψηφοθηρικές ανάγκες των εκλογών που τόσο βάναυσα προκήρυξε η κυβέρνηση πάνω στις στάχτες.

Αναφέρεται, επίσης, στην Ολυμπία και τη φωτιά που κατέστρεψε τον Κρόνιο λόφο. Δεν μου είναι εύκολο να συμφωνήσω με τη σύγκριση ανάμεσα στη Χιροσίμα και την Ολυμπία. Για τους ανεκδιήγητους πολιτικούς υπεύθυνους του ΥΠΠΟ, ο συγκλονιστικός αυτός ιστορικός τόπος μετρά μόνο ως τουριστικό προϊόν, που παράγει χρήμα και κέρδη με τη μικρότερη δυνατή επένδυση και όχι ως ανεπανάληπτη σύνθεση αρχιτεκτονικής και φύσης, που χρήζει απόλυτης προστασίας.

Πήγαμε με τον Πάνο Τριγάζη, τον Βασίλη Μανδαράκη, τον Χάρη Τζούτζια και την Εύη Καρακώστα, λίγες μέρες μετά τα πρώτα 24ωρα της φωτιάς, στην Αρτέμιδα και τη Μάκιστο, ενώ η γη κάπνιζε, η θάλασσα και η λίμνη του Καϊάφα ήταν θολές και ο αέρας γεμάτος αποκαΐδια. Βρεθήκαμε στην κηδεία των νεκρών, είδαμε ανθρώπους απελπισμένους και ζώα αλαφιασμένα στα χαλάσματα. Δεν έχεις πολλά λόγια να ανταλλάξεις – αυτές τις στιγμές σκέφτεσαι μόνο αν μπορείς να κάνεις κάτι για να ξαναγυρίσει η ζωή  σε ένα τόσο πληγωμένο τόπο.

Έκτοτε πήγα πολλές φορές στην Ηλεία, με λίγους συναδέλφους και πολλά παιδιά της  Αρχιτεκτονικής Σχολής. Δεν θα αναφερόμουν σ’ αυτά αν δεν αισθανόμουν την ανάγκη  να επανέλθω στην αμηχανία που δήλωσα, ξεκινώντας τη σύντομη αυτή ομιλία. Εργαστήκαμε στα ορεινά δασοχώρια Ράπτη, Λιβαδάκι, Πτελέα, του δήμου Αλιφείρας. Το πρώτο κάηκε ολοσχερώς, τα δύο άλλα μισοκαταστράφηκαν. Από το βουνό Ξηροχόρτι, στο νότιο τμήμα του οποίου ακουμπούν, δεν έμεινε ούτε πράσινο φύλλο. Τα τρία χωριά βρίσκονται απέναντι από το αγαπημένο όρος Μίνθη του Πάνου Τριγάζη και ενδιάμεσά τους σχηματίζεται μια μικρή κοιλάδα που διασχίζει ο χείμαρρος της Μακαρούνας.

Τα παιδιά της Αρχιτεκτονικής Σχολής συνδέθηκαν με τους ελάχιστους εναπομείναντες κατοίκους, εργάστηκαν με βαθιά συνείδηση της τραγωδίας και σχεδίασαν σε στενή επαφή με τους ανθρώπους και τις ανάγκες τους. Δεν υπάρχει, όμως, καμιά διαδικασία, κανείς μηχανισμός ώστε αυτή η εργασία να χρησιμεύσει σε κάτι. Το όλον Πολυτεχνείο είναι στην πραγματικότητα απόν ως φορέας διαμεσολάβησης και ελάχιστοι συνάδελφοι κινητοποιήθηκαν ουσιαστικά μετά τα γεγονότα της Ηλείας. Κάνουμε – όσοι κάνουμε, ότι μας φωτίσει η συνείδησή μας, αβοήθητοι. Παρ’ όλ’ αυτά ξεκινάμε μια νέα προσπάθεια στα χωριά Καλίδονα και Μοφκίτσα.

Αλλά το θέμα δεν είναι το Πολυτεχνείο. Το θέμα είναι ότι, 15 μήνες μετά την καταστροφή, ο αγροτικός κόσμος της ορεινής Ηλείας εξακολουθεί, παρά τους αγώνες του και τις προσπάθειες των τοπικών αρχών, να ρημάζει και μαζί του όλος ο νομός, ενώ συρρικνώνονται ευρύτερα ο αγροτικός τομέας και ο φυσικός πλούτος της χώρας μας.

Ο Πάνος Τριγάζης είναι ένας αγωνιστής της αριστεράς, ο γραπτός του λόγος είναι έκφραση της στρατευμένης ζωής του. Νομίζω, λοιπόν, ότι η παρουσίαση του βιβλίου του είναι μια ευκαιρία να τονίσουμε για άλλη μια φορά τις εξαιρετικά δύσκολες στιγμές που εξακολουθεί να ζει η πυρόπληκτη Ηλεία και οι ανθρωποί της, καθώς η κυβερνητική πολιτική δεν εξασφαλίζει ούτε τις στοιχειώδεις προϋποθέσεις ανασυγκρότησης του νομού.