Παρέμβαση της Ελένης Πορτάλιου στην Εκδήλωση του ΚΕΕΡΦΑ, Εξάρχεια 11/9/2014

Έχει περάσει ένας χρόνος από τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα, η οποία πυροδότησε την έναρξη της διαδικασίας δίωξης της Χρυσής Αυγής ως εγκληματικής οργάνωσης. Τιμώντας τη μνήμη του νεκρού αντιφασίστα και των άλλων θυμάτων ρατσιστικής βίας στη χώρα μας, κάνουμε έναν απολογισμό που αφορά στην κατάσταση των μεταναστών σήμερα, στην πολιτική του κράτους (κρατικών μηχανισμών και κυβέρνησης) σε θέματα μετανάστευσης και ρατσισμού, καθώς και στο νεοναζιστικό κόμμα της Χρυσής Αυγής και την επιρροή του στο κοινωνικό σώμα.

Απέναντι στην κυρίαρχη πολιτική έχουν οικοδομηθεί αντιφασιστικά/αντιρατσιστικά κινήματα και επεξεργασμένος δημόσιος λόγος περί δικαιωμάτων, κράτους δικαίου αλλά και ενότητας των καταπιεσμένων  ανεξαρτήτως εθνικότητας και πολιτισμικών διαφορών.

Δύο είναι οι σημαντικές τομές που προωθήθηκαν στο ένα έτος από τη δολοφονία του  Παύλου Φύσσα.

Η πρώτη τομή αφορά στην αναγνώριση της Χρυσής Αυγής ως εγκληματικής οργάνωσης και στις διώξεις στελεχών της για αξιόποινες κακουργηματικές πράξεις, που θα την οδηγήσουν στη δικαιοσύνη – κι εδώ είναι σημαντική η πρωτοβουλία του ΚΕΕΡΦΑ για να παραστούν σύντροφοι δικηγόροι ως πολιτική αγωγή στη δίκη. Η εξέλιξη αυτή είναι πολύ θετική και οφείλεται πρωτίστως στον αγώνα του κοινωνικού και πολιτικού αντιφασιστικού κινήματος. Είναι φυσικό να υπάρχουν αμφιταλαντεύσεις της ΝΔ, πολύ περισσότερο που στο παρελθόν είχε επιλέξει σχέσεις ανοχής και όχι ρήξης με τη Χρυσή Αυγή, οι οποίες οδήγησαν στην ασυλία των κατασταλτικών και δικαστικών μηχανισμών απέναντί της. Σήμερα έχει επέλθει σύγκρουση και το ζήτημα είναι να προχωρήσουν οι δίκες και να επιβληθούν ποινές στους Νεοναζί. Έχουμε απ’ αυτή την άποψη δρόμο μπροστά μας.

Η δεύτερη τομή αφορά στην ψήφιση του αντιρατσιστικού νόμου. Παρά τα αδύναμα σημεία του, όπως η ποινικοποίηση της άρνησης των γενοκτονιών που μπορεί να οδηγήσει στην ποινικοποίηση της ελευθερίας έκφρασης και στη σχετικοποίηση του Ολοκαυτώματος, είναι σημαντικό ότι με την πίεση του αντιρατσιστικού κινήματος και τον κοινοβουλευτικό αγώνα προστέθηκαν η ταυτότητα φύλου και ο γενετικός προσανατολισμός στον ορισμό του ρατσιστικού εγκλήματος και έγιναν αυστηρότερες οι ποινές για τους δράστες. Θέλω να επισημάνω ότι ο αγώνας που δόθηκε για ν’ αποκαλυφθεί η ρατσιστική δολοφονία του Σαχζάτ Λουκμάν βοήθησε καταλυτικά στην ψήφιση του αντιρατσιστικού νομοσχεδίου.

Παρά τις παραπάνω θετικές εξελίξεις η πραγματικότητα των προσφύγων και μεταναστών στη χώρα μας είναι ζοφερή. Η επιβίωσή τους έχει γίνει εξαιρετικά δύσκολη ενώ η στέρηση ελευθερίας στα στρατόπεδα συγκέντρωσης και τα κέντρα κράτησης ισοδυναμεί με αργό θάνατο και, πάντως, με απουσία μέλλοντος για χιλιάδες ανθρώπους, που η ελληνική και διεθνής πολιτική τούς αφαιρεί τη δυνατότητα να έχουν νομιμοποιητικά έγγραφα.

Χαρακτηριστικές είναι οι συνθήκες κράτησης στην Αμυγδαλέζα, όπου λίγες μέρες πριν οι αστυνομικοί διέκοψαν την προσευχή των κρατουμένων, τους κακοποίησαν αγρίως και αντί να μεταφέρουν τους τραυματίες στο νοσοκομείο τους διασκόρπισαν σε κρατητήρια των Αλλοδαπών σε Μαρούσι και Ελληνικό με δικογραφία που τους κατηγορεί για στάση. Στα στρατόπεδα κράτησης οι μετανάστες απειλούνται για να υπογράψουν οικειοθελή απέλαση, ζουν σε «κατάσταση εξαίρεσης» χωρίς ορατό μέλλον. Επομένως, κύριος στόχος του αντιφασιστικού/αντιρατσιστικού κινήματος και των κινημάτων στήριξης προσφύγων και μεταναστών παραμένει να κλείσουν τα στρατόπεδα.

Στην Ελλάδα η θαλάσσια πύλη εισόδου των χιλιάδων προσφύγων από τις εμπόλεμες ζώνες και τις κατεστραμμένες χώρες τους στην Ευρώπη αποτελεί συχνά και τον δρόμο του θανάτου. Οι ραγδαίες γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μ. Ανατολή και στην ευρύτερη λεκάνη της Μεσογείου, με κύρια μέτωπα τη Συρία, τη Λιβύη, τη Γάζα και το Βόρειο Ιράκ, έχουν αυξήσει δραματικά τις προσφυγικές ροές, με την Ελλάδα και την Ιταλία να δέχονται τη μεγάλη πλειονότητα. Είναι ενδεικτικό ότι έως το τέλος του φετινού Αυγούστου έχουν εντοπιστεί στα θαλάσσια σύνορα, κυρίως του ανατολικού Αιγαίου, 17.639 άνθρωποι, ως επί το πλείστον πρόσφυγες, όταν για όλο το 2013 είχαν εντοπιστεί 10.508. Οι εκτιμήσεις του Υπουργείου Ναυτιλίας και του Λιμενικού Σώματος κάνουν λόγο για εκτίναξη του αριθμού των προσφύγων πάνω από τις 30.000 έως το τέλος του 2014.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν από το Λιμενικό Σώμα, σχεδόν το σύνολο των ροών αφορούν πρόσφυγες και όχι «παράνομους» ή «παράτυπους» μετανάστες. Συγκεκριμένα, το 51% είναι Σύριοι, το 32% Αφγανοί, το 5% Σομαλοί και το υπόλοιπο 12% άλλες εθνικότητες, όπως Αιγύπτιοι, Παλαιστίνιοι, Ιρανοί, Λιβανέζοι. Το 95% από αυτούς δεν αιτείται άσυλο στην Ελλάδα.

48 άνθρωποι μεταξύ αυτών  παιδιά έχασαν τη ζωή τους το 2014 ενώ έχουν διασωθεί 6.421. Η διάσωση δεν είναι πάντα επιθυμητή από το Ελληνικό κράτος. Η ακραία δολοφονική βαρβαρότητα του Λιμενικού στο Φαρμακονήσι δείχνει ότι η φύλαξη των συνόρων οδηγεί σε εγκλήματα κατά της ανθρώπινης ζωής. Εξάλλου στα κέντρα κράτησης στοιβάζονται εκατοντάδες άνθρωποι σε συνθήκες απαράδεκτες – ευτυχώς υπάρχει συμπαράσταση από τις τοπικές κοινωνίες – ενώ η κυβέρνηση δεν έχει θεσπίσει έγκαιρα αποτελεσματικό σύστημα ασύλου και ο υπουργός Ναυτιλίας κ. Βαρβιτσιώτης μιλά για «πρόβλημα παράνομης μετανάστευσης» την ίδια ώρα που αναγνωρίζει ότι πάνω από 90% είναι πρόσφυγες.

Τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και τα κέντρα κράτησης συνδέονται ευθέως με την πολιτική για τους μετανάστες και τους πρόσφυγες. Πρέπει, λοιπόν, να επιμείνουμε στους στόχους που αφορούν τις ιδιαίτερες κατηγορίες προσφύγων και μεταναστών.

1.  Πρώτη μεγάλη και διακριτή κατηγορία είναι οι πρόσφυγες, που διώκονται από τις χώρες τους για λόγους πολιτικούς, ιδεολογικούς, θρησκευτικούς κλπ και τυγχάνουν προστασίας από τη συνθήκη της Γενεύης. Αυτοί δικαιούνται άσυλο. Η χώρα που πρέπει να εξετάσει το αίτημα τους είναι η χώρα στην οποία εισήλθαν για πρώτη φορά. Όπου κι αν βρεθούν, σύμφωνα με τους Κανονισμούς Δουβλίνο 2 και 3, πάντα η πρώτη χώρα θα είναι αρμόδια για την εξέταση του αιτήματός τους, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού χώρου ασύλου. Βέβαια, όσοι έχουν υποβάλει αίτημα στην Ελλάδα και καταφέρνουν να βρεθούν σε άλλη χώρα της Ευρώπης, εξετάζονται τα  αιτήματα τους με το αιτιολογικό ότι στην Ελλάδα οι συνθήκες είναι απαράδεκτες. Σε κάθε περίπτωση ζητάμε την κατάργηση αυτών των Κανονισμών.

2. Δεύτερη μεγάλη κατηγορία είναι οι πρόσφυγες πολέμου, που εγκαταλείπουν τη χώρα τους γιατί διεξάγεται εμφύλιος πόλεμος και κινδυνεύει η ζωή τους. Αυτοί τυγχάνουν διεθνούς προστασίας. Δικαιούνται πολιτικό άσυλο με βάση τη Συνθήκη της Γενεύης, αν το ζητήσουν, ή επικουρικό καθεστώς προστασίας ή ανθρωπιστικό καθεστώς. Σε κάθε περίπτωση η κατάσταση που έχει δημιουργηθεί παγκόσμια κάνει δυσδιάκριτη πλέον τη διαφορά μεταξύ πρόσφυγα και μετανάστη, αφού οι άνθρωποι εγκαταλείπουν από εξαναγκασμό τις χώρες τους και οι λόγοι είναι βαθιά πολιτικοί.

3. Τρίτη μεγάλη κατηγορία είναι αυτοί που έχουν άδεια εργασίας και παραμονής στη χώρα μας.

4. Αυτοί που είχαν άδεια εργασία και παραμονής, αλλά δεν μπόρεσαν να την ανανεώσουν, γιατί δεν έχουν τον επαρκή αριθμό ενσήμων για την ανανέωσή της.

5. Αυτοί που ήλθαν στην Ελλάδα μετά το 2005, που έγινε η τελευταία νομιμοποίηση, έχουν πάνω από 5 χρόνια στη χώρα, εργάζονται και έχουν δημιουργήσει εδώ δεσμούς.

6. Αυτοί που εκκρεμεί σε βάρος τους διοικητική ή δικαστική απέλαση, η οποία δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί για διάφορους λόγους και κρατούνται παράνομα.

7. Έβδομη κατηγορία είναι οι ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, όπως οι ασυνόδευτοι ανήλικοι και τα θύματα trafficking, κλπ

8. Τέλος μια μεγάλη κατηγορία είναι αυτοί που έρχονται στην Ελλάδα για να προωθηθούν σε άλλες χώρες της Ευρώπης που έχουν συγγενείς ή που μπορούν να βρουν δουλειά εκεί και εγκλωβίζονται εδώ.

Εξ όσων γνωρίζω οι θέσεις αντιμετώπισης του κινήματος υποστήριξης προσφύγων και μεταναστών  και του αντιφασιστικού αντιρατσιστικού κινήματος είναι σε γενικές γραμμές οι παρακάτω

  •  Οι πρόσφυγες πρέπει να πάρουν άμεσα άσυλο
  •  Οι πρόσφυγες πολέμου τυγχάνουν διεθνούς προστασίας, πρέπει να τους απονεμηθεί άσυλο ή επικουρικό καθεστώς προστασίας, να φιλοξενηθούν σε κέντρα που θα εξασφαλίζονται συνθήκες αξιοπρέπειας και υγιεινής, μέχρι να επιστρέψουν στις χώρες τους.
  •  Στους μετανάστες που έχασαν τα δικαιώματα τους σε αυτές της συνθήκες κρίσης να ανανεωθεί η άδεια παραμονής και εργασίας.
  •  Οι μετανάστες που αποδεδειγμένα βρίσκονται στη χώρα μετά το 2005, εργάζονται και έχουν δημιουργήσει βιοτικούς δεσμούς με τη χώρα να νομιμοποιηθούν.
  •  Προσωρινό καθεστώς ανοχής (άδεια εργασίας) στους προς απέλαση
  •  Για όσους επιθυμούν να μετακινηθούν σε άλλες χώρες διμερείς διακρατικές επαφές για να γίνουν δεκτοί στο πλαίσιο της αναλογικής κατανομής των μεταναστών.
  •  Γενίκευση του προγράμματος εθελοντικού επαναπατρισμού, για αξιοπρεπή αποχώρηση από τη χώρα, μέσω του ΔΟΜ και με τις εγγυήσεις των διεθνών συμβάσεων.

Πολλές από τις παραπάνω κατηγορίες μπορούν να υπαχθούν σε καθεστώς επικουρικής προστασίας ή σε νόμιμη άδεια για ανθρωπιστικούς λόγους, σύμφωνα με το εσωτερικό και ευρωπαϊκό νομικό πλαίσιο, ειδικά οι ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.

Ένα άλλο θέμα που απασχολεί τους διαμένοντες μετανάστες στη χώρα μας είναι η εξεύρεση εργασίας, η οποία λόγω της κρίσης είναι πολύ δύσκολη ενώ οι εργασιακές σχέσεις και συνθήκες εργασίας συνιστούν σύγχρονη δουλεία. Ο Μανόλης Δρεττάκης που μελέτησε τα ποσοστά ανεργίας των αλλοδαπών στην ΕΕ καταγράφει τα πολύ πιο υψηλά νούμερα των αλλοδαπών  σε σχέση με τον εγχώριο πληθυσμό. Στην Ελλάδα το ποσοστό ανέργων στους ντόπιους είναι το 2009 9,49% και στους αλλοδαπούς 26,3% ενώ το 2013 26,3% στους ντόπιους και 37,9% στους αλλοδαπούς.

Οι εξεγέρσεις των εργατών μεταναστών στη Μανωλάδα, που ζητούσαν τα δεδουλευμένα 6 μηνών και στη Λακωνία ανέδειξαν τα δραματικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν όταν έχουν εργασία. Η μεγάλη κινητοποίηση εναντίον των εργοδοτών δουλεμπόρων στη Μανωλάδα που άνοιξαν πυρ κατά των εργαζομένων στα φραουλοχώραφα βοήθησε στο να φτάσει στο δικαστήριο μια υπόθεση μαζικού εργασιακού trafficking. Όμως, ο θεσμικός ρατσισμός της δικαιοσύνης οδήγησε στην απαράδεκτη δικαστική απόφαση, ατιμωρία και στο να καταλήξει η υπόθεση στο αρχείο. Εκκρεμεί η απόφαση της εισαγγελέως του Αρείου Πάγου για την αναίρεση της αθωωτικής απόφασης του Μεικτού Ορκωτού Δικαστηρίου της Πάτρας.

Τελευταίο άφησα το θέμα της Χρυσής Αυγής που μέλη της σχεδίασαν και πραγματοποίησαν τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα. Εντύπωση προκαλούν εκ πρώτης όψεως τα υψηλά ποσοστά της στις πρόσφατες εκλογές και τις δημοσκοπήσεις. Χρειάζεται μια ξεχωριστή και σε βάθος συζήτηση για τη Χρυσή Αυγή στο πλαίσιο μιας ευρύτερης συζήτησης για την άνοδο της ακροδεξιάς στην Ευρώπη.