Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Εποχή,  9/9/2007

ΠΛHΓΩMENOΣ  TOΠOΣ  H HΛEIA

της Ελένης Πορτάλιου

Eπισκέφθηκα το νομό Hλείας για ν’ αποκτήσουν τα λόγια και οι αριθμοί της καταστροφής την υλική μορφή της ανθρώπινης απόγνωσης και των νεκρών δέντρων. Για να ξέρω τι έγινε, αν και πώς μπορώ, μπορούμε να βοηθήσουμε. Εκατοντάδες νέοι άνθρωποι, εθελοντές, έφευγαν από την Aθήνα μεταφέροντας ό,τι μπορούσαν για τα καμένα χωριά. Συνήθως τους έδιναν λάθος πληροφορίες για τις πρώτες ανάγκες. Οι κάτοικοι εκεί ήθελαν ρεύμα – γεννήτριες ή αποκατάσταση των δικτύων – νερό, ζωοτροφές, σχολικά είδη, όχι ρύζι, μακαρόνια και ποσότητες ρούχων.

Ας είναι, η εικονική πραγματικότητα και η σκηνοθετική επιδεξιότητα των κυβερνητικών παραγόντων έφεραν στα μέτρα τους ακόμα και την ανάγκη και την οδύνη. Οι μέρες και οι νύχτες που συγκλόνισαν την Eλλάδα, που δημιούργησαν ρωγμές στις συνειδήσεις και την αυτάρκεια του ιδιωτικού χώρου, έπρεπε γρήγορα να ξεχαστούν. Είδαμε την καταστροφή, τώρα θα μας βομβαρδίζει συνεχώς η αθλιότητα των επισκέψεων του πρωθυπουργού σε υπηρεσίες, που αγνοούσε μέχρι χτες, ή στο υπουργείο Aμύνης για να εικονογραφηθεί η ασύμμετρη απειλή.

Καπνίζει κυριολεκτικά ακόμα η Hλεία κι ο αέρας αυτού του μυροβόλου τόπου είναι πηχτός, όπως ο θάνατος. Κι όμως, μέσα από τη φωτιά, προβάλλουν πάλι ο κομματάρχης, ο κυβερνητικός αξιωματούχος, κεντρικές και τοπικές εξουσίες, για να διαχειριστούν την πολιτική ταυτότητα ενός κόσμου που δημιουργεί αβοήθητος τον κοινωνικό πλούτο και συντηρεί τις δεξιότητες και την ηθική της παραγωγικής εργασίας.

Στην Hλεία, το κεντρικό κράτος, απόν την ώρα της καταστροφής, εκτόπισε τις τοπικές αρχές και τις υπηρεσίες που, παρά τις αδυναμίες τους, γνώριζαν καλύτερα τις καταστάσεις και μπορούσαν να εξυπηρετήσουν τους ανθρώπους, σεβόμενοι την αξιοπρέπεια και την ανάγκη τους. Οι υποψήφιοι της NΔ ειδοποίησαν τους ρομά να πάρουν το βοήθημα πυρόπληκτου για να εξαγοράσουν την ψήφο τους. Ήρθαν στον Πύργο φτωχοί νομάδες, πήραν τα χρήματα κι έτρεξαν στο σούπερ μάρκετ ή αγόρασαν τηλεκατευθυνόμενα παιχνίδια στα παιδιά τους. Αμέσως έπεσε η δαμόκλειος σπάθη της δικαιοσύνης. Τόνοι αδικίας γι’ αυτούς που δεν είχαν από πριν βιός και γι’ αυτούς που είδαν το βιός τους να χάνεται.

Ό,τι σώθηκε

Ό,τι σώθηκε στην Hλεία, σώθηκε από τους κατοίκους της και τους ελάχιστους ξεθεωμένους πυροσβέστες. Τα ορεινά χωριά με τα άγνωστα ονόματα, που δεν τα τίμησε ένας Eλύτης και τα βλέπαμε ν’ αναβοσβήνουν στον τηλεοπτικό χάρτη, τις μακριές νύχτες του φόβου και της αγρύπνιας τους, είναι αυτάρκεις μικρόκοσμοι που πήραν τη μαύρη τους τύχη στα χέρια τους. Η βοήθεια δεν ερχόταν ή έφτανε αργά και ανεπαρκής. Έγιναν, λοιπόν, οι ίδιοι οι αγρότες πυροσβέστες και τα τρακτέρ τους πυροσβεστικά. Έτσι, η φωτιά άγγιξε πολύ λίγο τα σπίτια τους. Οι καταστροφές των σπιτιών είναι πολύ μικρές σε σχέση με το μέγεθος της πυρκαγιάς. Έτσι, σώθηκαν επίσης ζώα και ποιμνιοστάσια.

Στο Mάκιστο, μέσα στην απεραντοσύνη των καμένων δασών και λιόδεντρων και της καμένης πέτρας, ξεχωρίζει μια πράσινη κηλίδα. Ένας κτηνοτρόφος έκλεισε τα ζώα στο μαντρί, έβρεξε τον χώρο γύρω, και η φωτιά που περνούσε με ιλιγγιώδη ταχύτητα σάρωσε το μέρος αλλά δεν το κατέστρεψε. Η σχέση των χωρικών με τα ζώα είναι σχέση ζωής, υπερβαίνει την οικονομική αξία, γι’ αυτό στην Aιγιάλεια ένας αγρότης, που τα ζώα του δεν έβγαιναν από το μαντρί, έμεινε μαζί τους και κάηκε. Στα χωριά με τα μεγαλύτερα πλήγματα, όπως η Aρτέμιδα, βλέπεις και τώρα δίπλα στα σπίτια, κατσίκες, κότες, σκυλιά και γάτες. Από κοντά οι άνθρωποι κηδεύουν τους νεκρούς τους, περιμένουν τις υπηρεσίες να τους καταγράψουν και φεύγουν το βράδυ γιατί δεν υπάρχει φως και πώς να σταθείς ανάμεσα στα αποκαΐδια όταν πέφτει το μαύρο σκοτάδι.

Οι λίγοι θλιβεροί οικίσκοι, που καταμετρά ο κ. Pουσόπουλος και στήνει πάνω στις στάχτες, δεν είναι για ανθρώπους. Οι αγρότες θα μείνουν στο γείτονα ή τον συγγενή, κοντά σ’ αυτούς που πονούν οι ίδιοι και συμπονούν. Η Σμέρνα κάηκε, κάηκε και το δάσος που ήταν το καμάρι των ανθρώπων της. Κλαίνε το χωριό, κλαίνε και το δάσος τους. Ο Kαΐάφας είναι νεκρή φύση και το χρώμα της λίμνης θολό σταχτί. Θέλει προσπάθεια να καεί ένα βουνό κι ένα δάσος πλάϊ στη λίμνη και τη θάλασσα. Αλλά η Hλεία, όπως όλη η Eλλάδα, ήταν και είναι ανοχύρωτη χώρα. Ό,τι αξίζει μένει απροστάτευτο. Ό,τι καταστρέφει τη ζωή και την κοινωνία, πριμοδοτείται, ενισχύεται. Όπως λέμε συνθηματολογώντας, η ανάπτυξή τους μας έκανε στάχτη.

Ανοχύρωτη χώρα

Η σπατάλη της φύσης και των ανθρώπων έχει ιλιγγιώδεις διαστάσεις και δεν είναι μόνο οι πυρκαγιές που καταστρέφουν. Είναι μια διαρκώς επεκτεινόμενη αστικοποίηση, ένας θλιβερός αστικός τρόπος ζωής, που σαρώνει μοναδικούς ανθρώπινους βιόκοσμους, κοινωνικά και παραγωγικά τοπία με αξιακό φορτίο και ισχυρά αντισώματα στον εκβαρβαρισμό του ανθρώπου.

Η Oλυμπία αξίζει μόνο για τους τουρίστες, που φτάνουν, ακόμη και τώρα, με τα υπερμεγέθη κρουαζιερόπλοια στο Kατάκωλο. Η ιστορία και ο πολιτισμός μας είναι είδη αναλώσιμα, όπως και τα δέντρα, τα ζώα, τα πουλιά. Οι αρχαιότητες για τον κ. Bουλγαράκη είναι νεκρά κουφάρια, χρήσιμα όταν κοσμούν τις μπίζνες των επενδυτών που εκπροσωπεί. Η κυβέρνηση θα κτίσει στην Oλυμπία ένα αθλητικό κέντρο, υποθέτουμε ανάλογο με τα αθλητικοεμπορικά συγκροτήματα των ΠAE. Περισσότερο καλλιεργημένος ο κ. Παπανδρέου, εξήγγειλε την προβολή της θεογονίας στους αναπαραστατικούς χώρους του θεματικού πολυκτιρίου, που σχεδιάζει για να συμπληρώσει το πανεπιστήμιο των Oλυμπιακών Aγώνων. Αν όλ’ αυτά δεν ήταν τόσο τραγικά επικίνδυνα θα ήταν κωμικά. Αλλά η πολιτική σάτιρα έχει εξαφανιστεί μετά την εμπορευματοποίηση του αρχαίου κόσμου.

Η επιτομή της καταστροφής

Η Hλεία είναι η επιτομή της καταστροφής: 44 νεκροί, εκατοντάδες άστεγοι, 870.000 στρέμματα καμένα – ανάμεσα σ’ αυτά 350.000 καλλιεργήσιμα, τα υπόλοιπα δασώδη. 4 εκατομμύρια ελιές, καλλιέργειες και οπωροκηπευτικά έγιναν στάχτη. 30.000 ζώα είναι νεκρά. 2.000 κτίσματα καταστράφηκαν, 300 επιχειρήσεις υπέστησαν εκτεταμένες ζημιές, 16 από τους 22 δήμους έχουν πληγεί στις υποδομές, ενώ χάθηκε ανυπολόγιστος αριθμός αγροτικών μηχανημάτων και εφοδίων.

Εν ολίγοις, έχουν καταστραφεί τα δάση, η αγροτική παραγωγή – γεωργία, κτηνοτροφία – και οι αγρότες. Τα χωριά της Hλείας ήταν φιλόξενα για τον κόσμο, που είχε μεταναστεύσει στα αστικά κέντρα αλλά διατηρούσε στενούς δεσμούς με τον τόπο καταγωγής του. Είχε το σπίτι του και συχνά μια μικρή παραγωγή, συνήθως για ατομική κατανάλωση. Αυτές οι σχέσεις συντηρούσαν ένα είδος άτυπης αποκέντρωσης, κόντρα στην πολιτική του συγκεντρωτισμού και της συρρίκνωσης του αγροτικού χώρου. Η λεγόμενη δεύτερη κατοικία στα χωριά, που εξαιρείται από την όποια εξαγγελόμενη βοήθεια στους πληγέντες, είναι μεγάλης σημασίας για την επιβίωσή τους. Σηματοδοτεί μια χρήσιμη οικονομικά και κοινωνικά ανταλλαγή, μια φιλική σχέση πόλης – υπαίθρου.

Τα πλήγματα στο δασικό πλούτο και την αγροτική παραγωγή θα έχουν αλυσιδωτές αντιδράσεις σε όλη την κοινωνική και οικονομική υπόσταση της Hλείας. Στον τουρισμό, τους αυτοαπασχολούμενους και τη μισθωτή εργασία, στους εποχιακά εργαζόμενους, τους ρομά και τους μετανάστες.

Πώς φτάσαμε, όμως, σ’ αυτή την καταστροφή; Γιατί παίρνουν φωτιά τα δάση; Γιατί καταστρέφονται περιοχές εξαιρετικού φυσικού κάλλους προστατευόμενες από ευρωπαϊκές συμβάσεις;

Γιατί;

Στην περίπτωση της Hλείας δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι για τη σπίθα που πυροδότησε την καταστροφή. Aμέλεια, κερδοσκόποι, καταπατητές, ξερά χόρτα, σκουπίδια, ή / και συνδυασμός πολλών παραγόντων ενοχοποιούνται στις περισσότερες περιπτώσεις πυρκαγιάς. Μπορεί να μην αποδεικνύονται με βεβαιότητα κάθε φορά τα αίτια αλλά για δύο πράγματα είμαστε απολύτως σίγουροι. Πρώτον, η κλιματική αλλαγή πολλαπλασιάζει τους κινδύνους για τα δάση και το περιβάλλον. Δεύτερον, δεν υπάρχει θεσμική θωράκιση των δασών, του φυσικού τοπίου, των φυσικών οικοσυστημάτων, των θαλάσσιων πάρκων, της χλωρίδας και πανίδας του τόπου μας. Αντίθετα, η επιδίωξη συνταγματικής αναθεώρησης των άρθρων 24 και 117, οι δασοκτόνοι νόμοι, οι διαρκείς αποχαρακτηρισμοί δασών, η διαπλοκή της εκκλησίας και των παράνομων οικοδομικών συνεταιρισμών με το κράτος και τα κόμματα εξουσίας, η αυθαίρετη δόμηση, το Eιδικό Xωροταξικό για τον Tουρισμό, τα επενδυτικά σχέδια όπως αυτά στη λίμνη του Kαϊάφα, οι τερατώδεις ξενοδοχειακές μονάδες όπως αυτές του μεγαλοεπιχειρηματία Δασκαλαντωνάκη στην Kυλλήνη, σε εκτάσεις του EOT, και του Kωνσταντακόπουλου στη Mεσσηνία, τα γκολφ και το 1.000.000 βίλλες του κ. Σουφλιά, όλ’ αυτά δημιουργούν το πλαίσιο της ασυδοσίας και της εκποίησης του περιβάλλοντος, διαμορφώνοντας ταυτόχρονα ένα περιβάλλον κοινωνικής αδιαφορίας, ανοχής ή / και συνενοχής.

Στην περίπτωση της Hλείας αποκαλύφθηκε, επίσης, η απόλυτη ανυπαρξία πολιτικής πρόληψης και πυρόσβεσης. Δεν υπάρχει φορέας δασικής προστασίας, δεν υπάρχουν επίγεια μέσα και ανθρώπινο δυναμικό πυροσβεστών. Ο κ. Πολύδωρας και οι προκάτοχοί του γνωρίζουν να διαλύουν διαδηλώσεις, όχι να προλαμβάνουν και να σβήνουν πυρκαγιές.

Κάηκε το σπίτι, το λιοστάσι, τα ζώα μου, κάηκε η ζωή μου. Για ένα πυροσβεστικό, είπε ένας ηλικιωμένος αγρότης.

Η πολιτική που οδήγησε στο ολοκαύτωμα των ανθρώπων και της φύσης είναι βαθιά ταξική. Η αγορά και τα υπερκέρδη του μεγάλου κεφαλαίου απορρόφησαν όλους τους πόρους από την κοινωνική και οικολογική προστασία και άφησαν απροστάτευτους τον λαϊκό κόσμο και το περιβάλλον.

Αμείλικτοι αριθμοί

Δίπλα στους αριθμούς που αποτυπώνουν τις καταστροφές από την έλλειψη κοινωνικής και οικολογικής προστασίας, μερικοί αριθμοί που αποτυπώνουν κέρδη για καταστροφικές και αντικοινωνικές δραστηριότητες είναι αμείλικτοι. Οι φόροι κερδών έχουν μειωθεί από 45% στο 25% και η Aλογοσκούφια πρόταση τους περιορίζει στο 20%. Η αύξηση των έμμεσων φόρων 2006-2007 απέδωσε 2,315 δις ευρώ. Πού πάνε αυτά τα χρήματα; Tα χρέη που χαρίστηκαν στις ΠAE – KAE είναι 51 εκ. ευρώ. Oι φοροαπαλλαγές της εκκλησίας αγγίζουν το 1 δις ευρώ. Οι τράπεζες, το πρώτο τρίμηνο του 2007, έβγαλαν καθαρά κέρδη 1,51 δις ευρώ, αυξήθηκαν δηλαδή 48,4% από το τρίμηνο του 2006. Tα δύο επόμενα εξοπλιστικά προγράμματα, που συνοδεύονται με παχυλές προμήθειες, έχουν ύψος 27,4 δις ευρώ. Ένα μικρό μέρος από τα χρήματα αυτά θα μπορούσε να έχει στηρίξει τουλάχιστον την πρόληψη και την πυρόσβεση. Όμως η εκμετάλλευση των ανθρώπων παράγει κέρδη όχι για την προστασία της φύσης αλλά για δραστηριότητες, επενδύσεις και αντιλήψεις που βασίζονται στην εκμετάλλευση και την καταστροφή της.

Με ποιο δικαίωμα καίνε τη ζωή μας, όπως θα έλεγε και το προεκλογικό σύνθημα του ΣYPIZA. Με το δικαίωμα της δύναμης που εξουσιάζει. Έτσι, το θέμα μένει ίδιο: Tώρα τι λες, τι λέμε, τι λέει πριν απ’ όλα ο κόσμος που καταστράφηκε.

Στην Hλεία και την Πελοπόννησο δεν κάηκαν μόνο άνθρωποι, δάση, καλλιέργειες, ζωντανά. Καταστράφηκε ένας κόσμος ολόκληρος, ένας τρόπος ζωής, ένα σύστημα αξιών και σχέσεων ανάμεσα στους ανθρώπους και τη φύση, τελικά ένας πολιτισμός. Δεν θέλω να εξωραΐσω ούτε ν’ αποσιωπήσω αντιφάσεις, αλλά στις κρίσιμες στιγμές πρέπει να σκεφτόμαστε με καθαρές διαχωριστικές γραμμές. Όπως δεν θρηνούμε μαζί θύματα και θύτες, έτσι και τα ορεινά χωριά, που φυλάττουν Θερμοπύλες, τα δάση, τα ποτάμια και οι λίμνες μας, ή οι εθελοντές, που έτρεξαν να προσφέρουν αλληλεγγύη, ανήκουν σ’ ένα πλαίσιο πολιτισμού που συγκρούεται απόλυτα με τη νεοφιλελεύθερη πρόοδο, τους μεταρρυθμιστικούς οίστρους και τα νέα συμβόλαια τιμής.

Δεν μπορούμε να σκεφτούμε την επόμενη μέρα υπό το φως των φιλανθρωπικών γκαλά των καναλιών και των κοσμικών που θρηνούν σφιγμένοι στις τουαλέτες τους. Οι δωρεές των τραπεζών και των μεγαλοεπιχειρηματιών δεν κρύβουν τα κέρδη που εποφθαλμιούν από τα δικά τους σχέδια ανασυγκρότησης. Προσδοκούν, με μια χαμηλού κόστους διαφημιστική εκστρατεία προσφορών στον καμένο τόπο, ν’ αποκαταστήσουν την εικόνα τους για να επανέλθουν δριμύτεροι στο μέλλον. Το κεφάλαιο κερδίζει ακόμα και από τον θάνατο, το απέδειξε, άλλωστε, η άνοδος του χρηματιστηρίου.

Ποια επόμενη μέρα ;

Αντί, λοιπόν, της αναγέννησης των περιοχών που καταστράφηκαν, με κοινωνικά, παραγωγικά και οικονομικά κριτήρια, σύμφωνα με τις ανάγκες των ανθρώπων και ανάλογα με την ιδιαίτερη φυσιογνωμία της Hλείας, ενός πολυδύναμου, πολυπαραγωγικού νομού με πολύ ιδιαίτερα επιμέρους φυσικά, ιστορικά και τοπιακά χαρακτηριστικά, κατέφθασε επιτόπου, στον Kαϊάφα, ο υφυπουργός Oικονομίας με συνοδεία επενδυτών. Tο κράτος εξαγγέλλει ότι επιδοτεί τους τόκους των τραπεζών για να δανειοδοτήσουν τους αγρότες, οι οποίοι, όμως, δεν θα έχουν εισόδημα για πολλά χρόνια ώστε να πληρώνουν τα δάνεια. Οι μόνοι που θα επωφεληθούν πάλι είναι οι τραπεζίτες.

Πριν υπάρξουν στοιχειώδη αντιπλημμυρικά έργα και άμεσα συγκεκριμένα μέτρα, για να παραμείνουν οι κάτοικοι της Hλείας και ιδιαίτερα οι αγρότες στον τόπο τους, με αξιοπρέπεια, ξεκίνησαν προεκλογικές παροχές πλειοδοσίας. Από ποιους θα προκύψουν οι πόροι, σε ποιους και με τι στόχους θα δοθούν; Με ποιες διαδικασίες συμμετοχής, με ποια επιστημονική στήριξη, με ποια αξιοπιστία θα εκπονηθούν επιμέρους και γενικά σχέδια; Ποιους θα ευνοούν, πώς θα είναι πρότυπα οικολογικά, πώς θα αναπτυχθούν σταδιακά στο χρόνο; Πώς θα προστατευτούν, για να ξαναγεννηθούν, τα δάση και το φυσικό περιβάλλον; Tι χαρακτήρα θα έχει ο τουρισμός ώστε να σέβεται τη φυσική και τοπιακή χωρητικότητα και να προσφέρει σταθερή εργασία στους ανθρώπους εκεί και όχι κέρδη σε μεγαλοεπιχειρηματίες, που δημιουργούν τουριστικές μονάδες πλήρως απομονωμένες από την τοπική οικονομία και κοινωνία;

Τα ερωτήματα είναι αμείλικτα. Όσοι έχουν πληγεί, σίγουρα δεν θα ξεχάσουν, όταν σβήσουν τα φώτα των εκλογών γιατί δεν μπορούν να ξεχάσουν. Oι άλλοι; Θα μπορέσει η καταστροφή της Πελοποννήσου και της Eύβοιας να δημιουργήσει κοινωνικά αντισώματα και αντιστάσεις στη νεοφιλελεύθερη ανάπτυξη που καταστρέφει τους ανθρώπους και τη φύση;

Για να νικήσει η ζωή, αλλάζουμε το τοπίο, λέει ο ΣYPIZA. Αυτή η στάση είναι δικαίωμά μας. Βεβαίως δικαίωμα, αλλά πρωτίστως είναι υποχρέωση και επιλογή.