31/10/2012

Η αλληλεγγύη αποτελεί ή πρέπει ν’ αποτελεί θεμελιακή αρχή και πρακτική της αριστεράς, συνεκτική ύλη των λαϊκών τάξεων που μάχονται κατά του χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού αλλά και της σοσιαλιστικής κοινωνίας στην οποία αποσκοπούμε.

Ο νεοφιλελευθερισμός κυριάρχησε, έχοντας πρώτα τραυματίσει βαθιά τα αξιακά πρότυπα  της αριστεράς, δηλαδή τις ιδέες της κοινότητας, της αλληλεγγύης, της συλλογικότητας, της συμπάθειας, της συνύπαρξης, του ενεργού ενδιαφέροντος για τον άλλο, πρότυπα που και η ίδια η αριστερά εγκατέλειπε σταδιακά, στο όνομα της ατομικής ευημερίας μέσα σε μια διαιρεμένη και άνιση κοινωνία. Χιλιάδες ατομικοί εγωισμοί, που απελευθέρωσαν οι ανταγωνιστικές, αγοραίες ιδεολογίες, θρυμμάτισαν τον κοινωνικό ιστό και επικάθισαν στα διαλυμένα ιστορικά δίκτυα των πολιτικών, συνδικαλιστικών και των άλλων κοινωνικών συνενώσεων.

Ο λαϊκός κόσμος στη χώρα μας, έχοντας απωλέσει τη δύναμη του «εμείς», βρέθηκε αφοπλισμένος όταν ξεκίνησε η συνδυασμένη, ευρωπαϊκή και εθνική, επίθεση εναντίον της εργασίας. Ο συνδικαλισμός, ή καλύτερα μια σκιά του, είχε περιοριστεί στους προνομιούχους, η ανασφάλιστη και μαύρη εργασία ήταν εκτός, όπως και ο συνδικαλισμός στο χώρο δουλειάς. Η ΓΣΕΕ και η ΑΔΕΔΥ επόπτευαν μια θρυμματισμένη σε επιμέρους συμφέροντα κοινωνική βάση, όπου οι ειδικές κατηγορίες διέσωζαν ότι μπορούσαν να διασώσουν από το ειδικό εργασιακό τους καθεστώς. Η αλληλεγγύη των αποκάτω ήταν ένα αδειανό πουκάμισο, που και σήμερα ακόμα δεν έχει αποκτήσει περιεχόμενο.

Εν τω μεταξύ, η γενικευμένη φτωχοποίηση της κοινωνίας εξακολουθεί να τέμνεται από ανισότητες, που στην πιο ακραία εκδοχή τους βρίσκεται η πείνα, η έλλειψη στέγης, η στέρηση από στοιχειώδεις κοινωνικές υπηρεσίες, όπως η περίθαλψη και το σχολείο. Όσοι στην αριστερά κλείνουν τα μάτια τους στην ανθρωπιστική κρίση και στις ευθύνες και του δικού μας χώρου για το πώς φτάσαμε ως εδώ, εξακολουθούν να βαδίζουν σε λάθος δρόμο.

Οι ηχηρές καταγγελίες των μνημονίων, των εκποιήσεων, της ληστείας των εισοδημάτων, δεν παράγουν αυτόματα λαϊκή αυτοργάνωση και μαζική αντίσταση, ώστε αυτές οι αντιδραστικές πολιτικές ν’ ανατραπούν. Η στρατηγική της ανασύνταξης του λαϊκού κινήματος, της λαϊκής αυτοοργάνωσης και πρωτοβουλίας, πρέπει να έχει ως σημαία της την αλληλεγγύη μεταξύ των κοινωνικών τάξεων που έχουν κάθε συμφέρον να ανατρέψουν τη σημερινή βαρβαρότητα. Αλλά αυτή η στρατηγική, στο βαθμό που αφορά το ΣΥΡΙΖΑ, σημαίνει ριζική απογραφειοκρατικοποίησή του. Σημαίνει αποδέσμευση από τον γραφειοκρατικό κρατισμό τόσο στα συνδικάτα όσο και στην αυτοδιοίκηση, συγκρότηση νέων κοινωνικών μορφών και πρωτοβουλιών αγώνα. Επιμένω στην πολιτική διάσταση των πραγμάτων, παρά το ότι έχω να μεταφέρω πολλές εμπειρίες  κοινωνικής αλληλεγγύης από την Ανοιχτή Πόλη – πράγμα που θα κάνω στη συνέχεια, γιατί ενώ πρέπει να δρούμε άμεσα, χρειάζεται ταυτόχρονα να κατανοήσουμε σε βάθος το δικό μας σχέδιο, να το υπερασπιστούμε εντός και εκτός του ΣΥΡΙΖΑ και να οικοδομήσουμε σταδιακά τους αναγκαίους θεσμούς για την επιτυχία του.

Μια αναφορά στην ιστορία μας. Το ΕΑΜ, ο ΕΛΑΣ και όλες οι αριστερές οργανώσεις της Εθνικής Αντίστασης οργάνωσαν ένα πολύπλευρο και συγκλονιστικό παγκόσμια, αγώνα κατά της γερμανικής κατοχής, που έδωσε και ένα υπόδειγμα νέας κοινωνικής και πολιτικής οργάνωσης στις περιοχές της Ελεύθερης Ελλάδας. Η αλληλεγγύη του λαού ήταν μια ηθική εποποιΐα, το ΕΑΜ, κυρίως μέσω της Εθνικής Αλληλεγγύης – της πρώτης αντιστασιακής οργάνωσης που ιδρύθηκε στις 28/5/1941 – έδωσε τον αγώνα της λαϊκής επιβίωσης, συνθήκης εκ των ων ουκ άνευ για να προχωρήσει ο εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας. Η Ε.Α. ξεκίνησε με στόχο την επιβίωση των αγωνιστών στις φυλακές και προχώρησε σε μαζικά συσσίτια, σε διανομή φαγητού και χρημάτων, αλλά και στη δημιουργία παιδικών σταθμών, φαρμακείων, λαϊκών ιατρείων,  στην ανοικοδόμηση κατεστραμμένων κατοικιών, κ.λπ. Τα 3 εκατομμύρια μέλη της δείχνουν ότι πρόκειται για μαζική αλληλέγγυα αυτοοργάνωση της κοινωνίας, που ενέτασσε τη δράση της στο στόχο της εθνικής και κοινωνικής απελευθέρωσης.

Φυσικά δεν ζούμε σε συνθήκες κατοχής. Ζούμε, όμως, όπως προείπα, σε συνθήκες ανθρωπιστικής κρίσης και το πρόβλημα είναι σοβαρότερο στις μεγάλες πόλεις και ιδιαίτερα στην Αθήνα. Πρέπει, λοιπόν, να διασώσουμε ότι μπορούμε από το κοινωνικό κράτος κεντρικά και στην τοπική αυτοδιοίκηση. Αλλά αυτό δεν γίνεται με καταγγελίες αλλά με τη συγκρότηση ενός δικτύου οργανώσεων και ομάδων – μεταξύ αυτών δημοτικές κινήσεις και σωματεία – οι οποίες θα επιβάλλουν λύσεις για τις ανάγκες των ανθρώπων που συσπειρώνουν στους αντίστοιχους κρατικούς φορείς. Ταυτόχρονα, όμως, χρειάζεται να ενεργοποιηθεί η κοινωνία ώστε να καλύψει όσες ανάγκες μπορεί  και δεν καλύπτονται, τουλάχιστον για τα πιο ασθενή μέλη της. Ας δούμε ένα παράδειγμα από την εμπειρία της Ανοιχτής Πόλης. Όταν τα παιδιά λιποθυμούν από ασιτία στα σχολεία, η Ανοιχτή Πόλη επιχειρεί να κινητοποιήσει ένα δίκτυο εκπαιδευτικών και να διεκδικήσει από το δήμο να καλύπτει, σύμφωνα με τις ανάγκες που οι εκπαιδευτικοί διαπιστώνουν, τη σίτιση των παιδιών. Παράλληλα η Ανοιχτή Πόλη στηρίζει τα παιδιά με ενισχυτική διδασκαλία και πολιτιστικές εκδηλώσεις στα σχολεία, με τη συμμετοχή της στην εκμάθηση ελληνικής γλώσσας σε μετανάστες κ.λπ. Επίσης, συγκεντρώνει  είδη πρώτης ανάγκης και φάρμακα, οργανώνει συλλογικές κουζίνες και χαριστικά παζάρια. Αύριο θα παραδώσουμε στο ΚΥΑΔΑ 560 κουτιά γάλα μακράς διαρκείας για τα παιδιά.

Το μεγάλο στοίχημα εδώ είναι η εμπλοκή των ίδιων των ανθρώπων που έχουν άμεση ανάγκη, η συμβολή τους, η απόρριψη του στίγματος της φτώχειας και της αποτυχίας που συνήθως εσωτερικεύουν για να οδηγηθούν στην παραίτηση και την απελπισία. Οι περισσότεροι μπορεί ανά πάσα στιγμή να βρεθούμε στη θέση αυτού ο οποίος χρειάζεται στήριξη για τα στοιχειώδη. Το δίκτυα αλληλεγγύης είναι καταφύγια απέναντι στην απομόνωση και τη μοναξιά. Να υπάρχει, για τον καθένα και την κάθε μία, μια πόρτα να χτυπήσει, ένα τηλέφωνο να καλέσει. Πρέπει να πω ότι το Στέκι Αλληλεγγύης της Επιτροπής Κατοίκων Ακαδημίας Πλάτωνος έγινε κέντρο αντίστασης ενάντια στα χαράτσια της ΔΕΗ και για την αυτοοργάνωση των γειτόνων που δεν πήγαιναν όλοι στις λαϊκές συνελεύσεις.

Πρέπει να αναδείξουμε, απαντώντας και σ’ αυτούς που αποποιούνται κάθε ευθύνη με πρόσχημα τον κίνδυνο να περιπέσουν στη φιλανθρωπία, βασικές αρχές της κοινωνικής αλληλεγγύης.

Η κοινωνική αλληλεγγύη αποτελεί στρατηγική όχι μόνο επιβίωσης της κοινωνίας αλλά και συλλογικής ζωής και αλληλέγγυας συμβίωσης στη βάση ενός αντικαπιταλιστικού αξιακού πρότυπου. Γι’ αυτό περιλαμβάνει θεσμούς άμεσης ανταλλαγής μεταξύ παραγωγών και καταναλωτών, συνεταιριστικές μορφές που εμπίπτουν στο νέο νόμο της Κοινωνικής Οικονομίας, συνεταιρισμούς παραγωγών, αδιαμεσολάβητες από το χρήμα – ευρώ ή δραχμή – ανταλλαγές, αυτοδιαχειριζόμενες μονάδες που εγκαταλείπουν οι εργοδότες, παραγωγικές μονάδες, καταναλωτικούς συνεταιρισμούς, κ.λπ., κ.λπ. Ανακαλεί αρχές συλλογικής κατανάλωσης, επανάχρησης, ανακύκλωσης και αποδέσμευσης της αξίας του χρόνου από το κριτήριο της παραγωγής εμπορευμάτων για το κέρδος του κεφαλαίου. Ενεργοποιεί τη λαϊκή πρωτοβουλία και την αυτοοργάνωση.

Αν φανταστούμε τις μορφές και τις σχέσεις παραγωγής σε μια μελλοντική κοινωνία συνεταιρισμένων παραγωγών, όπως θα έλεγε ο Μαρξ, μπορούμε να κατανοήσουμε το βάθος του εγχειρήματος της σημερινής κοινωνικής αλληλεγγύης.

Ακολουθούν μερικά ακόμα στοιχεία  από την εμπειρία της Ανοιχτής Πόλης