Η καταστροφή της Πάρνηθας, οι μεγάλες πυρκαγιές στην Πεντέλη και το Πάνειο όρος (Καλύβια) αλλά και οι μικρότερης έκτασης πυρκαγιές στον Υμηττό, έχουν αλλάξει δραματικά τα περιβαλλοντικά δεδομένα της Αττικής, η οποία αποτελεί μία μόνο περιφέρεια στην εθνική γεωγραφία της οικολογικής κατάρρευσης : το 2007 κάηκαν στη χώρα μας 2.691.000 στρέμματα γης -1.513.550 δασικά, 1.146.490 αγροτικά, 301.320 natura.

Τα δάση δεν αναπληρώνονται, ακόμα και αν κηρυχθούν όλες οι καμένες εκτάσεις αναδασωτέες και αρχίσει αμέσως η διαδικασία αναδάσωσης, γιατί, από τη μια, η αναδάσωση δεν μπορεί να λειτουργήσει σε κάθε περίπτωση ενώ η φυσική αναγέννηση χρειάζεται πολλές δεκαετίες ( για ορισμένα είδη βλάστησης150 χρόνια ) και, από την άλλη, έχουν χαθεί χωρίς επιστροφή πολλά είδη χλωρίδας και πανίδας.

Σύμφωνα με έγκυρους επιστημονικούς ερευνητές, η επιβάρυνση που δημιουργούν στο περιβάλλον, το κλίμα και τη δημόσια υγεία οι απώλειες των δασών της Αττικής, το 2007, ισοδυναμεί με την επιβάρυνση από διπλάσιο αριθμό αυτοκινήτων σε σχέση με τον σημερινό.

Η Αττική δεν αντιμετωπίζει, όμως, μόνο το πρόβλημα της απώλειας των δασών. Η συνεχιζόμενη με γρήγορους ρυθμούς εξω-αστικοποίηση, δηλαδή η επέκταση όλων των αστικών λειτουργιών στα προάστια, έχει εξαφανίσει χιλιάδες στρέμματα γεωργικής γης και πρασίνου στα Μεσόγεια, ενώ οι επεκτάσεις στην περιοχή των Μεγάρων επιβαρύνουν δραματικά τις ήδη περιβαλλοντικά υποβαθμισμένες δυτικές περιοχές του λεκανοπεδίου.

Κάθε μέρα οικοπεδοποιούνται δημόσιοι και ιδιωτικοί χώροι στην υπηρεσία ενός προτύπου ανάπτυξης αβίωτου και επιζήμιου για το φυσικό περιβάλλον, που στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά στα μεγάλα έργα, την οικοδομή και τον τουρισμό. Μόνο 2,5 % του ΑΕΠ αντιστοιχεί στην αγροτική παραγωγή και 12,5% στη μεταποίηση. Τα έργα των Ολυμπιακών Αγώνων εγκαθίδρυσαν και επιτάχυναν μια τεράστιας κλίμακας κερδοσκοπία στη γη και τα ακίνητα ( real estate market).

Το κράτος έχει αποποιηθεί δημόσιες κτήσεις χιλιάδων στρεμμάτων. Μέσω της ΕΤΑ ΑΕ (Ελληνικά Τουριστικά Ακίνητα) και της Ολυμπιακά Ακίνητα ΑΕ εκποιούνται σε ιδιώτες, κτιριακές εγκαταστάσεις, ελεύθεροι χώροι και περιοχές εξαιρετικού φυσικού κάλλους και ιδιαίτερης οικολογικής σημασίας, για την πιο βάρβαρη τσιμεντοποίηση και εμπορευματοποίηση. Στο ίδιο μήκος κύματος βρίσκεται, σε πολλές περιπτώσεις, η Τοπική Αυτοδιοίκηση, έτοιμη να οικοδομήσει μικρούς και μεγάλους χώρους, συνήθως μέσω ΣΔΙΤ ( Σύμπραξη Δημοσίου – Ιδιωτικού Τομέα). Η γενικευμένη αυτή ασυδοσία των δημοσίων φορέων και των πολιτικών επιλογών σε βάρος του περιβάλλοντος, ενισχύει την κοινωνική αδράνεια ή τη συνέργεια στην περιβαλλοντική επιβάρυνση σε ατομικό επίπεδο. Για παράδειγμα, η υποχρεωτική από τον νόμο φύτευση των ακαλύπτων των ιδιωτικών οικοδομών δεν τηρείται σχεδόν ποτέ, αφαιρώντας χιλιάδες τετραγωνικά μέτρα χώματος και φύτευσης με υψηλό πράσινο από την πόλη.

Σ’ αυτό το γκρίζο τοπίο γεννήθηκαν, όμως, και οι κοινωνικές αντιστάσεις, οι οικολογικές ευαισθησίες, οι ομάδες πολιτών και τα ριζοσπαστικά αριστερά και οικολογικά δημοτικά σχήματα, που από το Ελληνικό μέχρι τον Ελαιώνα, πήραν την υπόθεση της προστασίας του περιβάλλοντος στα χέρια τους. Η Πάρνηθα και αργότερα η Πελοπόννησος ήταν τα δραματικά σήματα κινδύνου τα οποία αφύπνισαν μαζικά συνειδήσεις και οδήγησαν αυτοσχέδιες μαζικές διαμαρτυρίες μπροστά στη Βουλή. Σήμερα το κοινωνικό τοπίο έχει αλλάξει και η οικολογική κρίση βρίσκεται στις προτεραιότητες των πολιτών.

Στη διακήρυξη του Παναττικού Δικτύου Κινημάτων Πόλης και Ενεργών Πολιτών  (Σεπτέμβριος 2007), που ιδρύθηκε στις 13 Μαϊου για να συντονίσει τις περιβαλλοντικές δράσεις στην Αττική, διατυπώνονται οι στόχοι της μαζικής παρέμβασης για την αντιστροφή των αρνητικών περιβαλλοντικών συνθηκών και τη θετική διέξοδο από την οικολογική κρίση. Χαρακτηριστικά αναφέρεται :

 « Ως Παναττικό Δίκτυο θα ενεργοποιηθούμε μαζικά και δυναμικά για να συμβάλλουμε στη θωράκιση του φυσικού και δασικού περιβάλλοντος της Αττικής, στην αποκατάσταση των πληγέντων περιοχών και στη δραστική ενίσχυση των αστικών και περιαστικών πράσινων πνευμόνων της πόλης. Κάθε ενέργειά  μας, σε τοπικό ή περιφερειακό επίπεδο, θα συνδέεται με την περιβαλλοντική υποβάθμιση και θα εξετάζεται υπό το πρίσμα της συμβολής της στη διέξοδο από την οικολογική κρίση. Δεν θα δεχτούμε ούτε ένα τετραγωνικό μέτρο οικοδομής στους ελεύθερους χώρους σε μητροπολιτικό, τοπικό, σημειακό επίπεδο, αντίθετα θα επιδιώξουμε τον πολλαπλασιασμό και τη φύτευσή τους. Σήμερα οι στόχοι μας αυτοί συναντούν μεγάλη κοινωνική ανταπόκριση. Πρέπει να συμβάλλουμε  στη συμμετοχή των πολιτών στις περιβαλλοντικές δράσεις.»

Χαρακτηριστικό μέτωπο παρέμβασης σε μητροπολιτικό επίπεδο είναι το διεκδικούμενο Μητροπολιτικό Πάρκο υψηλού πρασίνου στο Ελληνικό, σε αντιπαράθεση με τον υπουργό ΠΕΧΩΔΕ, ο οποίος έχει εξαγγείλει μια νέα πόλη στους κενούς χώρους του αεροδρομίου. Παραδείγματα διεκδίκησης μεγάλων εκτάσεων τοπικής κλίμακας, αποτελούν η παραλιακή ζώνη στο Μοσχάτο, την Καλλιθέα και το Φάληρο, το Ολυμπιακό Κέντρο Ιστιοπλοΐας στον Άγιο Κοσμά, οι πράσινοι και ελεύθεροι χώροι που καταλαμβάνουν τα μεγάλα αθλητικοεμπορικά συγκροτήματα των ΠΑΕ, και οι εκτάσεις που θα προκύψουν από την επιδιωκόμενη υπογειοποίηση του προαστιακού. Σε σημειακό επίπεδο, κάθε μέρα αναπτύσσονται κινητοποιήσεις πολιτών, που σώζουν ή φυτεύουν δένδρα, προστατεύουν πολύτιμους χώρους από την εμπορευματοποίηση, διεκδικούν επέκταση και συντήρηση των ελεύθερων χώρων.

Σήμερα οι δυνάμεις που δρουν στην Αττική για την προστασία του περιβάλλοντος συντονίζονται και αλληλοϋποστηρίζονται. Χρειάζεται να πολλαπλασιαστούν και να πολλαπλασιάσουν τις δράσεις τους για ν’ ανταποκριθούν στα μείζονα προβλήματα που γεννά η οικολογική κρίση.

Ελένη Πορτάλιου

αρχιτέκτων, αν. καθηγ. ΕΜΠ

1/10/2007