ΚΟΜΠΟΡΡΗΜΟΝΟΥΣΑ     ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ

Ο Επιτάφιος λόγος , που εκφώνησε το 431 π.Χ. ο Περικλής και μας παραδίδει ο Θουκυδίδης, για να υπενθυμίσει την ιστορία της Αθήνας την ώρα που αρχίζει ο πελοποννησιακός πόλεμος, αποτελεί μια συμπυκνωμένη μνήμη της πόλεως, των ζωντανών και των νεκρών της. Σ’ αυτό το εγκώμιο της παραδειγματικής, έναντι άλλων πολιτευμάτων, αθηναϊκής δημοκρατίας  εμπεριέχεται η γνωστή διατύπωση της πολιτιστικής – πολιτικής συνθήκης, που ανέδειξε την κλασική τέχνη σε ακατάβλητη στο χρόνο καλλιτεχνική σταθερά.

Λέει ο Περικλής :  αγαπούμε το ωραίο με απλότητα και καλλιεργούμε το πνεύμα, χωρίς να γινόμαστε μαλθακοί · χρησιμοποιούμε τον πλούτο πιο πολύ σαν ευκαιρία για έργα παρά σαν αφορμή για κομπορρημοσύνη .

Σ’ αυτό το περιβάλλον γεννήθηκε ο Παρθενώνας, ολόκληρος ο ιερός χώρος της Ακρόπολης,  ο εκτεταμένοςπολιτειακός χώρος με το βουλευτήριο , το δικαστήριο, το πρυτανείο και τα άλλα κτίρια των δημόσιων θεσμών, πολύ πιο εκτεταμένος σε σχέση με οποιαδήποτε άλλη αρχαία πόλη , όπως και τα κτίρια πολιτισμού και παιδείας – θέατρα και γυμνάσια .

Η Αθήνα δεν γνωρίζει την αυστηρή τάξη του ορθογωνικού  Ιπποδάμειου συστήματος και της άκαμπτης ταξικά πολεοδομίας άλλων πόλεων. Ο ιερός και δημόσιος χώρος υπερτερούν, εκφράζοντας την πόλιν, σε μια αρχιτεκτονική σύνθεση ύψιστης αρμονίας αλλά και μεγάλης ελευθερίας, που υπακούει στην αναζήτηση του ωραίου αλλά δεν κομπορρημονεί. Η κλασική αρχιτεκτονική, συναρμοζόμενη με τις τέχνες της ζωγραφικής και της γλυπτικής, διαθέτει εκείνη την απαράμιλλη πυκνότητα που προκύπτει από την υπαγωγή στα ανθρώπινα – πολιτικά μέτρα  ακόμα και του ναού της επιβλέπουσας την πόλιν  θεάς.

Το νέο μουσείο της Ακρόπολης, για το οποίο χρειάστηκαν τρεις αρχιτεκτονικοί διαγωνισμοί – οι δύο άγονοι – και εκδηλώθηκαν πολλές συγκρούσεις σχετικά με την ορθότητα των επιλογών που έγιναν, βρίσκεται σήμερα σε προχωρημένο στάδιο κατασκευής  , επομένως μπορεί να κριθεί σύμφωνα με τη συγκεκριμένη υλική του υπόσταση. Επαληθεύει τις αιτιάσεις όσων διαφώνησαν με τον προκλητικό αντιπερισπασμό κλίμακας, που πραγματοποιεί απέναντι στο ίδιο το μνημείο, μέλη του οποίου πρόκειται να στεγάσει και εγείρει συναφή, σημαντικά θέματα, που αφορούν στην έννοια του μουσείου ως τόπου μνήμης.

Η ενεργός ιστορική μνήμη (οφείλει να) είναι αναστοχαστική. Αλλά η σημερινή διαχείρισή της στα συμφραζόμενα της τουριστικής επίσκεψης, στιγμιοτυπικής διάρκειας, που οδηγεί σε μουσεία – μαμούθ, απομακρύνει την παιδευτική διαδικασία, την αισθητική απόλαυση και αγωγή και μετατρέπει την ιστορία σε αναλώσιμο, αγοραίο μέγεθος.

Πως διαλέγεται το νέο μουσείο της Ακρόπολης με το παρελθόν της αρχιτεκτονικής ;

Πως αναστοχάζεται η νέα αρχιτεκτονική τις μορφές της , πως επηρεάζεται από την εγγύτητα με τα λαμπρά οικοδομήματα μιας πόλης , η οποία επέβαλε το μέτρο ως πολιτικό και αισθητικό κανόνα ;  

Τα ρήματα φιλοκαλούμεν και φιλοσοφούμεν  στη φράση του Περικλέους , γράφει ο Καστοριάδης, δεν επιτρέπουν τον χωρισμό του «εμείς» και ενός «αντικειμένου» – της ομορφιάς ή της σοφίας – εξωτερικού από αυτό το «εμείς». Ο Περικλής … λέει : Είμαστε εντός και δια της αγάπης της ομορφιάς και της σοφίας και της δραστηριότητας την οποία προκαλεί  αυτή η αγάπη · ζούμε δια, μαζί και διαμέσου αυτών  – αποφεύγοντας όμως τις ακρότητες και την μαλθακότητα. Και γι’ αυτόν τον λόγο  εκτιμά ότι έχει δικαίωμα να χαρακτηρίσει την Αθήνα  παίδευσιν – εκπαίδευση και παιδαγωγό της Ελλάδας.

Η κομπορρημονούσα αρχιτεκτονική του νέου μουσείου της Ακρόπολης καταλαμβάνει τον χώρο και την ιστορία, χορτάτη σε όγκο αλλά ανίδεη για την ουσία του παρελθόντος που βέβηλα θα στεγάσει.

Ελένη Πορτάλιου