ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΥΡΙΖΑ-ΕΚΜ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ  10/4/2013

Η ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ

Θα αναφερθώ σε 3 σημεία καθοριστικά για τη σωτηρία του χώρου του Ελληνικού, που πρόκειται να εκποιηθεί στο πλαίσιο ενός ευρύτατου κυβερνητικού και τροϊκανού σχεδίου ιδιωτικοποίησης/εκποίησης τόσο της δημόσιας όσο και της ιδιωτικής περιουσίας του δημοσίου.

Ο χώρος περιλαμβάνει το τέως Αεροδρόμιο και τη Βάση Ελληνικού, την παραλιακή ζώνη – αιγιαλός, μαρίνα, Εθνικό Αθλητικό Κέντρο- καθώς και ένα μικρό τμήμα του Αγίου Κοσμά: την Κωλιάδα Άκρα με σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα.

Σημείο 1. Το παράκτιο μέτωπο έχει σε μεγάλο βαθμό σωθεί

Το Ελληνικό είναι τμήμα του Παράκτιου Μετώπου που ξεκινά από το ΣΕΦ και φτάνει στο Σούνιο. Ο χώρος αυτός αποτελεί μια τεράστια παραθαλάσσια έκταση, ένα μοναδικής αξίας – οικολογικής, αρχαιολογικής, μνημειακής και αισθητικής – τοπίο. Αν υποθέσουμε ότι έφευγαν οι αυθαίρετες κατασκευές των νυχτερινών κέντρων, ότι οι ξενοδοχειακές εγκαταστάσεις πάνω στη θάλασσα αναβαθμίζονταν και απελευθέρωναν τα τμήματα του αιγιαλού που καταχρηστικά κατέχουν, αν εκπονούσαμε ένα στοιχειώδες σχέδιο ήπιας ανάπλασης-ενοποίησης αυτής της τεράστιας ζώνης με το τραμ στα όριά της, τότε η Αττική θα διέθετε ένα ανεκτίμητο πόρο ζωής, απόλαυσης αλλά και οικονομικής ευημερίας των εκατομμυρίων κατοίκων της.

Πρέπει να έχουμε συνείδηση ότι η παραλιακή ζώνη έχει σε μεγάλο βαθμό σωθεί χάρις στους κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς αγώνες, που ξεκινούν από την εποχή της ΕΔΑ και δυναμώνουν στις αρχές της δεκαετίας του 1990, αλλά και χάρις στα μέτρα προστασίας που προσπάθησε να επιβάλει το Ρυθμιστικό Σχέδιο Αθήνας. Η «Επιτροπή κατά της Διεξαγωγής των Ολυμπιακών Αγώνων στην Αθήνα», η «Συντονιστική Επιτροπή για τη Διάσωση της Παραλίας του Σαρωνικού», η «Επιτροπή για τη Δημιουργία του Μητροπολιτικού Πάρκου Ελληνικού», οι δήμοι Ελληνικού επί δημαρχίας Χρήστου Κορτζίδη και Αργοσαρωνικού επί δημαρχίας Πέτρου Φιλίππου, σύλλογοι, φορείς και κινήματα στο Μοσχάτο (Μεσοποταμία),  στην Καλλιθέα (Επιτροπή Πολιτών), στο Φάληρο, τον Άλιμο, τη Βούλα και τη Βουλιαγμένη, σταμάτησαν την πολιτική αντιμετώπισης του παράκτιου μετώπου ως ελεύθερου χώρου προς οικοδόμηση.

Σημείο 2 : Ανάγκη δημιουργίας ενός εναλλακτικού σχεδίου στη βάση του οποίου οικοδομούνται κοινωνικές συμμαχίες

Η μελέτη του Εργαστηρίου Αστικού Περιβάλλοντος ΕΜΠ άνοιξε το δρόμο για την προβολή ενός εναλλακτικού σχεδίου. Έθεσε 2 σημαντικά θέματα :

α.  Αναφερόμαστε σ’ ένα έργο χαμηλού κόστους και υψηλής προστιθέμενης αξίας.

β. Ο χώρος έχει ήδη ένα σημαντικό κτηριακό απόθεμα το οποίο μπορεί ν’ αξιοποιηθεί.

Όμως, το σχέδιο αυτό αποτελεί μια διακήρυξη της εναλλακτικής δυνατότητας και δεν έχει ακόμα αποκτήσει την κοινωνική διεισδυτικότητα που καθιστά το Μητροπολιτικό Πάρκο πραγματικό αίτημα, κατ’ αρχήν συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων και στη συνέχεια των κατοίκων του Ελληνικού και των όμορων δήμων και, εν δυνάμει, της πλειοψηφίας των κατοίκων της Αττικής. Οι σημερινές συνθήκες κινητοποίησης του κόσμου για ένα ζήτημα που έμμεσα τον αφορά είναι δυσμενείς. Είναι χαρακτηριστικό ότι για τις ιδιωτικοποιήσεις κινητοποιούνται στην καλύτερη περίπτωση οι εργαζόμενοι και κατ’ εξαίρεση – όπως έγινε με την ΕΥΑΘ – οι χρήστες των υπηρεσιών, ενώ το κοινωνικό σύνολο δεν έχει ευαισθητοποιηθεί.

Γι’ αυτό από το καλοκαίρι του 2011 προσπαθούμε να θέσουμε μια πιο συγκεκριμένη βάση υποστήριξης στο σχέδιο του ΕΑΠ ΕΜΠ. Αναδείξαμε τη δυνατότητα ενός Πολιτιστικού Πόλου στο Μητροπολιτικό Πάρκο Ελληνικού, που θα διασυνδέεται με το παράκτιο μέτωπο, με τα νησιά του Αργοσαρωνικού και προφανώς με τον πολιτιστικό πλούτο, αρχαίο και νεώτερο, της Αθήνας. Η πρόταση έχει 5 σημεία.

1.  Το κόστος σταδιακής διαμόρφωσης έχει προσεγγιστεί από το ΕΑΠ ΕΜΠ και θα πρέπει να εξεταστεί η σταδιακή αποκατάσταση μέρους των κτηρίων, με ένταξη στα προγράμματα ΕΣΠΑ, με δημόσιες επενδύεις και ιδιωτικά κεφάλαια (π.χ. συνεταιρισμός κεραμιστών), σύμφωνα με τη νέα χρήση τους.

2.  Το κόστος λειτουργίας θα μπορούσε να στηριχθεί σε μόνιμη βάση, πλην των εσόδων από τις νέες δραστηριότητες, στα έσοδα από το Ολυμπιακό Κέντρο Ιστιοπλοΐας Αγίου Κοσμά. Πρόκειται για τεράστιες και υψηλών προδιαγραφών εγκαταστάσεις εξυπηρέτησης μεγάλων σκαφών, τα οποία χρειάζονται πολλαπλές υπηρεσίες που δεν παρέχονται σήμερα, λόγω εγκατάλειψης του χώρου από τον «ενοικιαστή». Επίσης, ο ευρύτερος χώρος προσφέρεται για άλλες προσοδοφόρες χρήσεις αλλά και για περιστασιακή ενοικίαση με υψηλό τίμημα.

3.  Η έκθεση των 137 καλλιτεχνών (Σεπτέμβριος 2011), όπως και η συναυλία της ορχήστρας Μίκη Θεοδωράκη και οι λοιπές πολιτιστικές εκδηλώσεις, έγιναν για να υποστηρίξουν τη δυνατότητα στέγασης στο χώρο του Μητροπολιτικού Πάρκου ενός ολοκληρωμένου σχεδίου πολιτιστικών δραστηριοτήτων – ενός Διαρκούς Πολιτιστικού Φεστιβάλ – το οποίο, σε σύνδεση με τον πολιτιστικό τουρισμό στην Αττική και τον Αργοσαρωνικό, μπορεί να αναζωογονήσει οικονομικά την ευρύτερη περιοχή. Το Φεστιβάλ των Τεχνών μπορεί να προσελκύει, λόγω και του κλίματος της Αττικής, πολλές και διαφορετικές ομάδες επισκεπτών από το εξωτερικό σε ετήσια βάση, οι οποίοι θα μπορούν να συνδέουν τη συμμετοχή τους στις πολιτιστικές εκδηλώσεις με την αναψυχή στην παραθαλάσσια ζώνη και τον ελεύθερο και οργανωμένο αθλητισμό στο αθλητικό κέντρο Αγίου Κοσμά.

Στο πλαίσιο αυτό αναφέραμε την οικονομική και πολιτιστική ευημερία πόλεων διεθνώς στη βάση σχεδίων όπως το προτεινόμενο παραπάνω. Παραθέσαμε στοιχεία από την έρευνα της Έλενας Πατρικίου για μικρές γαλλικές πόλεις, οι οποίες επένδυσαν στον πολιτισμό και αναζωογόνησαν την οικονομία τους.

Η πόλη της Λιλ, Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης το 2004, με 2.000 εκδηλώσεις σε ένα εξάμηνο, συγκέντρωσε πάνω από 7 εκατομμύρια επισκέπτες και βρήκε έναν τρόπο διεξόδου από τον κοινωνικό και οικονομικό μαρασμό στον οποίο είχε περιπέσει. Η απόδειξη ότι η πολιτιστική δραστηριότητα μπορεί να δώσει βιώσιμες λύσεις ανάπτυξης δόθηκε ξανά στην περίπτωση της Βαλανσιέν το 2007. Η πόλη της Μπετίν στο Καλαί, μία πόλη 25.000 κατοίκων με πάνω από 15% ανεργία και ένα από τα χαμηλότερα εισοδήματα στη Γαλλία (πάνω από τους μισούς κατοίκους έχουν μη φορολογητέα εισοδήματα) κατάφερε ως Επαρχιακή Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Γαλλίας, να ζήσει μια νέα ευκαιρία οικονομικής και κοινωνικής επιβίωσης, με έναν προϋπολογισμό που δεν ξεπερνά τα 6.000.000 ευρώ. Ταυτόχρονα, η πόλη του Λενς, επίσης αποβιομηχανοποιημένη και με δείκτη ανεργίας 15%, ελπίζει να τονωθεί οικονομικά χάρη στο παράρτημα του Μουσείου του Λούβρου, που θα φέρει πάνω από 60.000 επισκέπτες ετησίως και χάρη στον θεσμό του Euralens, που θα χρηματοδοτεί νέα καλλιτεχνικά σχέδια και υπολογίζεται ότι θα προκαλέσει την εγκατάσταση νέων επιχειρήσεων στην πόλη. Το Μετς, που είχε το 2011 τα εγκαίνια του παραρτήματος του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Centre Pompidou, μετρά ήδη πάνω από 750.000 επισκέπτες και το ερημωμένο Σαιντ Ετιέν ξαναζεί χάρη στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της πόλης (με 19.000 έργα, το δεύτερο μεγαλύτερο της Γαλλίας) και την Μπιενάλλε Σύγχρονου Ντιζάϊν.

4.  Στην περίπτωση του Ελληνικού, οι πολιτιστικές δραστηριότητες δεν αποδίδουν έσοδα μόνο στους καλλιτέχνες, τους φορείς διοργάνωσης, δημόσιους και ιδιωτικούς, αλλά κυρίως τονώνουν την τοπική οικονομία των παράλιων δήμων της Αττικής και των νησιών (διαμονή, εστίαση, μετακινήσεις, κρουαζιέρες, κ.λπ.) και διαχέουν τον παραγόμενο πλούτο σε ευρύτερη κοινωνική βάση.

5.  Σίγουρα, επίσης, σε αρκετά από τα σημερινά κτήρια του Ελληνικού μπορεί να στεγαστεί πληθώρα κοινωφελών, πλην του πολιτισμού, χρήσεων, καλύπτοντας ανάγκες οι οποίες, σε άλλη περίπτωση, θα έπρεπε να χρηματοδοτηθούν με ίδιους πόρους από τους οικείους φορείς.

Στα παραπάνω σημεία, αναφέρομαι σε προσοδοφόρες χρήσεις διότι η ελεύθερη αναψυχή όλων στους πράσινους και θαλάσσιους χώρους θεωρείται δεδομένη, όπως αυτονόητα είναι και τα θέματα ανάπτυξης πάρκου υψηλού πρασίνου και αστικών αγρών.

Δυστυχώς, μια βιώσιμη οικονομικά πρόταση λειτουργίας του δημόσιου Μητροπολιτικού Πάρκου Ελληνικού με πολλαπλές αποδέκτες, δεν εξειδικεύτηκε και έτσι δεν υπήρξε βάση κοινωνικών συμμαχιών. Ελάχιστες προσπάθειες έγιναν με τους φορείς των κεραμιστών στη διάρκεια της έκθεσης των 137 καλλιτεχνών. Δεν ενεπλάκησαν οι φορείς των μικρών ξενοδοχείων, των καταστημάτων εστίασης κ.λπ. στην ευρύτερη ζώνη του Ελληνικού και του παράκτιου μετώπου, αλλά ούτε καν οι φορείς των καλλιτεχνών. Ακόμα περισσότερο, δεν αναμείχθηκαν οι έχοντες επενδύσει σε μια λιμνάζουσα μεγάλη αγορά ακινήτων, κατοικιών και καταστημάτων, στις γειτνιάζουσες περιοχές και τους οποίους θα ανταγωνιστεί με αθέμιτους όρους ο όποιος εμίρης.

Όσον αφορά την υπερδόμηση με όλες τις δυνατές χρήσεις παλαιότερων περιοχών β΄ κατοικίας στο παράκτιο μέτωπο, αυτή υπερέβη σταδιακά κάθε όριο λογικής. Γι’ αυτό και μερικά χρόνια πριν την κρίση, αρκετά πολυκαταστήματα και μικρότερος αριθμός γραφείων, παρέμεναν κλειστά. Η οικοδόμηση του παράκτιου μετώπου και του Ελληνικού, σαφώς παραπέμπει σε μια «φούσκα ακινήτων». Εάν όλα τα «οράματα» Σαμαρά, Στουρνάρα και συγκυβερνώντων μπορούσαν να γίνουν πραγματικότητα, πράγμα που δεν το πιστεύω, θα είχαμε μπροστά μας όχι μόνο έναν οικολογικό αλλά και έναν οικονομικό εφιάλτη. Γιατί το ερώτημα είναι : ποιος θα αγοράσει ή θα ενοικιάσει όλ’ αυτά ; Οι ξένοι πλούσιοι που φαντάζονται οι κυβερνητικοί φωστήρες δεν υποκαθιστούν την εγχώρια αγορά, η οποία σε συνθήκες παρατεταμένης και μεγάλης ύφεσης είναι νεκρή. Όπως γράφει ο Γαβριήλ Σακελλαρίδης : «Έτσι, ένα πιθανό σενάριο είναι η επανάληψη της «ισπανικής περίπτωσης», όπου δηλαδή τεράστια κτήρια ποικίλης χρήσης παραμένουν αδιάθετα αφότου κατασκευάστηκαν, περιμένοντας κάποιον να τα αξιοποιήσει. Μόνο που μέχρι να αξιοποιηθούν, οδηγήθηκαν σε κατάρρευση οι τιμές των ακινήτων, που συμπαρέσυραν τις κατασκευαστικές εταιρίες, οι οποίες με τη σειρά τους χρεοκόπησαν ολόκληρο τον ισπανικό τραπεζικό τομέα.»  

Σημείο 3 : Ο δικαστικός αγώνας

Θεωρώ τον δικαστικό αγώνα σημαντικό, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης πολιτικής και κοινωνικής κινητοποίησης. Για το Ελληνικό, μετά την πρώτη προσφυγή του Ιουνίου 2012, που υπέγραψαν αιρετοί του δήμου Ελληνικού και πολίτες της περιοχής και της Αττικής, οι αντίπαλοί μας φορείς της εκποίησης επεδίωξαν να ξεπεράσουν τα σοβαρά θέματα συνταγματικότητας που θέσαμε. Έτσι, προχώρησαν σε μεταβίβαση στο ΤΑΙΠΕΔ του δικαιώματος της επιφανείας, προκειμένου να μειώσουν από τη μια το τίμημα και από την άλλη να ισχυρίζονται συνταγματικά ότι παραχωρούν επιφάνεια και όχι κυριότητα. Να σημειώσουμε ότι η παραχώρηση είναι για 99 χρόνια. Ακολούθησε μια δεύτερη προσφυγή επειδή άλλαξαν τα δεδομένα και μια τρίτη  για τον ίδιο λόγο.

Αν όλες ή αρκετές προσφυγές, περίπου 30, που έχουν γίνει από το χώρο μας  εναντίον των ιδιωτικοποιήσεων/εκποιήσεων γίνονταν δεκτές από το ΣτΕ, η κυβέρνηση θα είχε υποστεί ένα σοβαρότατο κλονισμό. Επομένως, τα θέματα είναι μεν συνταγματικά κρίνονται, όμως, σε μεγάλο βαθμό πολιτικά.  Σε κάθε περίπτωση, σήμερα ο αγώνας πρέπει να δίνεται σε κάθε επιμέρους σημείο και να επιδιώκει μικρά αλλά σημαντικά κέρδη: καθυστέρηση της διαδικασίας εκποίησης, ανησυχία στους «επενδυτές», υποχρέωση τροποποιήσεων, αντισυνταγματικότητα των ΦΕΚ παραχώρησης όπως έγινε στην περίπτωση της  Κασσιόπης, κ.λπ., κ.λπ. Μπορεί κάποιες ιδιωτικοποιήσεις να σταματήσουν. Το σημαντικό είναι ν’ αξιοποιούμε όλα τα όπλα, πράγμα, όμως, που προϋποθέτει πολιτική και κοινωνική κινητοποίηση με μαζικούς όρους.

Ελένη Πορτάλιου, δημοτική σύμβουλος δήμου Αθηναίων   

                              επικεφαλής της Ανοιχτής Πόλης