Ομιλία της Ε. Πορτάλιου στην εκδήλωση για την παρουσίαση του βιβλίου του Θ. Κορακάκη, «Καισαριανιώτες Συγγραφείς», εκδ. Κοροντζή, 29/9/2010.

Ο Θανάσης Κορακάκης, με τους «Καισαριανιώτες Συγγραφείς» από τις εκδόσεις Κοροντζή, ανθολογεί τη γειτονιά του. Μέσα στα έργα των συγγραφέων της – 44 άνδρες και 9 γυναίκες – η Καισαριανή ταξιδεύει στον πυκνό χρόνο του 20ου αιώνα με αφετηρία την άφιξη των προσφύγων της Μικρασιατικής καταστροφής  στην Ελλάδα.

Γράφει ο Σπύρος Τζόκας 

Οι Μικρασιάτες πρόσφυγες, που επέζησαν… άφησαν τις πατρίδες τους… κυνηγημένοι και εγκαταστάθηκαν, όπως-όπως, σε μια γωνιά της Αθήνας, στους πρόποδες του Υμηττού. Μια γωνιά που περιδιάβαιναν και κατοικού­σαν άνθρωποι από τα προϊστορικά χρόνια… Δέθηκαν με το νέο τους τόπο και τον αγάπησαν… συνήλθαν κάπως και άρχισαν να ξαναζούν, να τραγου­δούν, να διασκεδάζουν, άρχισαν να οικοδομούν τη νέα τους ζωή… Και μετά η σκληρή κατοχή, η εθνική αντίσταση, η Οδύσσεια ενός λαού.

Η γειτονιά της Καισαριανής, «αυτός ο κόσμος ο μικρός, ο μέγας», γίνεται η αφετηρία για το μεγάλο ταξίδι των ανθολογούμενων συγγραφέων στους ανεμοδαρμένους χρόνους της εποχής τους και μέσα στην ηρωική και πένθιμη κοίτη της αριστεράς.

Γράφει ο Γιώργος  Τζίνης

Θυμήθηκα τον Νίκο τον Καισαριανιώτη που ‘χε πατήσει στην «Ελεύθερη Ελλάδα» κι ύστερα τον τουφέκισαν… Έτσι και πέσεις στα χέρια τους  με  ταυτότητα Καισαριανής στην τσέπη ! …

Ο Θανάσης Κορακάκης γνωρίζει τον αγώνα της μνήμης ενάντια στη λήθη και σπεύδει να διασώσει τις μικροϊστορίες, που χωρίς αυτές η ιστορία θα ήταν τρομακτική και απρόσιτη. Τον αφορούν οι μικρογεωγραφίες των κατοικημένων τόπων και οι ατομικές περιπέτειες ανθρώπων τόσο ξεχωριστών, σχεδόν μυθικών, που διαμόρφωσαν και ταυτόχρονα αμφισβήτησαν την αριστερά, προκαλώντας χιλιάδες αστρικές εκρήξεις στο σύμπαν του κόσμου.

Γράφει ο Ηλίας Γκρης

Αυτό το ποίημα είχε αλλόκοτο πρόσωπο

έφτασε μέσ’ από χρόνια ντουφεκισμένα

…

δώσε τώρα αίμα

που κάποιοι αμύνονται στο οδόφραγμα της καρδιάς

δώσε τώρα αίμα

που οι ποιητές στόμωσαν περιδεείς και αρπάζονται

από την τρεμάμενη φήμη ψηλά στο μάταιο

…

Ο Θανάσης Κορακάκης ανθολογεί Καισαριανιώτες συγγραφείς, επαγγελματίες και ερασιτέχνες, πολλούς εξ’ αυτών αυτοδίδακτους της πρώτης γενιάς της Εθνικής Αντίστασης και της δεύτερης γενιάς της  προδικτατορικής περιόδου. Μέσα από το βιβλίο του αναδύεται η μορφή/οι μορφές των αριστερών αγωνιστών, για τους οποίους οι διώξεις και οι φυλακές ήταν η σκληρή και αβάσταχτη καθημερινότητα της ζωής τους, που τους έφερνε μέχρι το κατώφλι του θανάτου ή το εκτελεστικό απόσπασμα. Οι αριστεροί αυτοί,  με τον απίστευτο συναισθηματικό κόσμο, που έδωσαν νόημα και στη ζωή των μεταγενέστερων, εξωτερίκευσαν τον πλούτο της ψυχής τους όταν οι καταστάσεις τούς επέτρεψαν να ξαποστάσουν. 

Έγιναν συγγραφείς και καλλιτέχνες γιατί ξεχείλιζαν από πάθος ζωής, γιατί πίστευαν στον ολοκληρωμένο άνθρωπο και ήταν οι ίδιοι παραδείγματα αυτής της ενδιάθετης δυνατότητας , να είναι δηλαδή οι άνθρωποι δημιουργικοί και δημιουργοί του κόσμου.

Το βιβλίο « Καισαριανιώτες Συγγραφείς» μας θυμίζει ότι ο πολιτισμός ενυπάρχει όχι μόνο στις τέχνες  και τα γράμματα  αλλά και στην τέχνη της καθημερινής ζωής, στις ανθρώπινες σχέσεις, στην πολιτική δράση και την κοινωνική προσφορά. Και, βεβαίως, ότι η συγγραφική τέχνη δεν ανήκει μόνο σ’ αυτούς που την ασκούν  ως πρώτη και κύρια ασχολία, κατ’ επάγγελμα δηλαδή που τους εξασφαλίζει ή όχι τα προς το ζειν, αλλά σε κάθε άνθρωπο, ο οποίος δοκιμάζει να μεταφράσει σε λέξεις την εμπειρία της ζωής του και το πραγματοποιεί, λιγότεροι ή περισσότερο έντεχνα – δεν έχει σημασία.

Χωρίς τους « Καισαριανιώτες Συγγραφείς»  δεν θα ξέραμε ότι η τέχνη που γεννήθηκε στη θρυλική συνοικία είναι πολυπρόσωπη.  Διασώζοντας το έργο των συγγραφέων της Καισαριανής, ο  Θανάσης Κορακάκης  διασώζει μαζί του και τη μνήμη της γειτονιάς του  / της γειτονιάς τους.

 Όπως  γράφει ο Κώστας Καλαντζής για τους ανθολογούμενους συγγραφείς

Δεν πρέπει να περιμένεις νά ‘ρθουν οι ιστορικοί που με το φακό της έρευνας θα τους βγάλουν μέσα απ’ τις πηγές, τα αρχεία και τις βιβλιογραφίες. Ίσως τότε νά ‘ναι αργά. Να ‘ναι η ώρα της μουσειακής προθήκης, που περιμένει κάποιες σχολικές επισκέψεις ή των αγαλμάτων, που η σύγχρονη ζωή τα ξε­χνάει μέσα στα πάρκα ή τα προσπερνάει στις δημοσιές, για να τα θυμηθεί σε κάποια τυποποιημένη και βαρετή επέτειο. Όχι! Τώρα, η νεολαία πρέπει να τους γνωρίσει. Τώρα που είναι ζεστές ακόμα και ζωντανές οι μνήμες.

Το έργο των 54 συγγραφέων είναι ένα συλλογικό μωσαϊκό , μια πολύπτυχη ποιητική του χώρου και του χρόνου της γειτονιάς στην οποία η ζωή μετριόταν καθημερινά με το θάνατο και το ανθρώπινο μεγαλείο με το σκοτάδι της ήττας.

Γράφει ο Μήτσος Κασόλας

Ο Υμηττός είναι ένας δρόμος με φεγγάρι στρωμένος

με αράδες στις άκρες λιγνά κυπαρίσσια.

Είναι μια πέτρα, που καθίσαμε και μιλήσαμε.

Είναι μια ποδιά αστέρια, που φέξαν στο πρόσωπο σου και σε φίλησα.

Είναι δυο πηγές, που ήπιαμε νερό και ξεδιψάσαμε.

Αλλά ο Υμηττός έχει διπλή όψη.

Γράφει ο Μιχάλης Λιαρούτσος

Πώς να μη θυμηθείς τον Αράπη, τα χώματα, τις πέτρες και τα βράχια του, ραντισμένα με το αίμα τόσων και τόσων ΕΛΑΣιτών! Ένα ύψωμα γροθιά πάνω στα στήθια της Καισαριανής, του Βύρωνα και της Νέας Ελβετίας.

Άραγε η Καισαριανή είναι ένα ποίημα που χάνεται ή χάθηκε, καθώς ο χώρος αρχίζει στα μάτια των συγγραφέων, από τη δεκαετία του 1960 και μετά, να μεταμορφώνεται, να γίνεται αγνώριστος, να μη θυμίζει το παρελθόν του και οι αναμνήσεις να μην έχουν τόπο να φωλιάσουν. Η ζωή αλλάζει δίχως να κοιτάζει τη δική τους μελαγχολία.

Γράφει ο Μάριος Χάκκας 

Πρωτόγονη Καισαριανή, δεν υπάρχεις πια… Μια στενόμακρη ανηφορική λουρίδα με φτωχές κουνούκλες … Αντίσκηνο, παρά­γκα, πλινθόκτιστο και κουρελού της προσφυγιάς… Καισαριανή των κοινό­χρηστων αποχωρητηρίων, του γαλατά, που προπαγάνδιζες για τη Ρουσία… των κατοχικών γαϊδουροκεφαλών, ματσέτων, σ’ ευχαριστώ που ανατράφηκα μέσα στα στενά σου… [Καισαριανή] του Πατσούρη που έπαιξα μαζί του με ξύλινα σπαθιά και χάρτινα καπέλα, έπειτα κρατούσε στα χέρια του μιαν αραβίδα, δεκαπέντε χρονώ παιδί όταν τον βρήκε στο μέτωπο μια σφαίρα κοντά στου Ποσειδωνα. Ποιον να σου πρωτοθυμηθώ; Τον Άρη που σκοτώθηκε γωνία Δαμάρεως και Φορμίωνος και που στη θέση εκείνη είδα τα πτώματα μερικών δοσίλογων, που κρύβανε την  ταυτότητα τους στην κάλτσα …

Γράφει η Ελένη Μπάλιου

Η Καισαριανή της «αντίστασης» βάλλεται τώρα, από μια ύπουλη και παραπλανητική επίθεση του «εκσυγχρονισμού», η ταλαιπωρημένη πόλη γονατίζει. Η λέξη «πολιτισμός» την έβαλε  σε σκέψεις. Πολιτισμός που γυρνάει την πλάτη στην ιστορία;

Γράφει η Δέσποινα Φωτεινού

Αφουγκράζομαι την Καισαριανή της δεκαετίας του ’60, των κοινόχρηστων καμπινέδων, το συσσίτιο των απόρων, τα καθαρά μάτια, τους άνδρες που μυρίζουν ασβέστη και κανέλλα, τα ροζιασμένα χέρια τους, τις πλατειές καλημέρες και τις γυναίκες με το αψεγάδιαστο βλέμμα, τις αρχέγονες χορευτικές κινήσεις της επιβίωσης τους….

Γράφει η Θεοφανώ  Καλογιάννη

Οι μαμάδες της πολυκατοικίας ήταν πάντως κανονικές. Δεν άφηναν δηλαδή τα παιδιά τους να παίξουν στον κήπο. «Είναι βρόμικα», έλεγαν, «θα γεμίσεις χώματα», «θα λεκιάσεις τα ρούχα σου», «εκεί κατουράνε οι γάτες». Τις ενο­χλούσε η γύρη την άνοιξη, η σκόνη το καλοκαίρι, τα φύλλα που έπεφταν το φθινόπωρο και η λάσπη του χειμώνα…

Οι γυναίκες συγγραφείς βουτούν την πέννα τους στη νοσταλγία για να περιγράψουν ίσως κάτι βαθύτερο : αυτά που πάνω τους καρφώθηκε η ζωή τους και είναι πολύ δύσκολο να τ’ απαρνηθούν ακόμα και αν έχουν το χρώμα του πόνου.

Ο χρόνος αλλάζει τους τόπους και σβήνει τα ίχνη της ανθρώπινης παρουσίας. Η μνήμη περνά στην επικράτεια της ιστορίας, γίνεται ευμετάβλητη, μέσα από τα βλέμματα του παροντικού χρόνου. Μένουν τα υπόγεια και φανερά σημάδια της ατομικής και συλλογικής πορείας. Ένας οδοδείκτης μνήμης είναι και οι «Καισαριανιώτες Συγγραφείς».

Ο πολιτισμός που μέσα του άνθισαν οι 54 συγγραφείς μας ξεπήδησε από ομάδες και λέσχες που υπέστησαν απηνείς διώξεις, όπως μας πληροφορεί ο Θανάσης Κορακάκης. Στη μεταπολίτευση ιδρύεται το 1980, από μέλη και φίλους του ΚΚΕ εσωτ. Καισαριανής, ένας πολιτιστικός σύλλογος ο – η ΠΕΚ. Εδώ γεννήθηκε και υλοποιήθηκε η σκέψη της έκδοσης ενός βιβλίου με πεζά και ποιήματα των μελών του. Ο πρόλογος του είναι χαρακτηριστικός

…στόχος μας δεν είναι η ταμπέλα του ποιητή ή του συγγραφέα… είναι το ερέθισμα στον Καισαριανιώτη να πιάσει το μολύβι. Ίσως έτσι μπορέσει το δημοτικό μας τραγούδι, η λαϊκή μας ποίηση να συνεχίσουν το δρόμο τους… στόχος μας είναι από την περιφέρεια της τέχνης του γραψίματος, ν’ ακου­στούν κι άλλες φωνές, που πιάνουν πρώτη φορά το μολύβι.

Γράφει ο Μηνάς Παπάζογλου για τους ανθολογούμενους συγγραφείς

Το μολύβι

που κρατάς

στα χέρια σου

δίνει πνοή

δίνει ζωή

στη σκέψη σου…

είναι το όχημα

του νου

και της καρδιάς σου  

Η τέχνη στις γειτονιές αποτελεί σήμερα, στην εποχή της κρίσης, ένα παγκόσμιο κίνημα το οποίο εμφανίζεται ήδη δειλά στην Ελλάδα. Οι λαϊκές συνελεύσεις γειτονιάς αποφασίζουν νέες μορφές αντίστασης και καλλιτεχνικές δράσεις. Ανακτούν το δημόσιο χώρο της πόλης με  καλλιτεχνικές παρεμβάσεις – ποίηση, θέατρο, μουσική κ.λπ.-  που τον μεταμορφώνουν. Από την Λατινική Αμερική μας έρχεται το κίνημα «ποιητές υπό κατασκευή». Είναι οι ποιητές του δρόμου και δημιουργοί ενός άλλου κοινωνικού κινήματος πόλης .

Διαβάζουμε από το περιοδικό «Αλάνα»

Η τέχνη στους δρόμους… Ή, μάλλον, «η τέχνη του δρόμου»  και κατ’ επέκταση «η τέχνη της γει­τονιάς»… αν συμφωνήσουμε με την άπο­ψη ότι οι ποιητές δεν χρησιμοποιούν τους δρόμους και τις πλατείες ως ντεκόρ προ­βολής της δουλειάς τους αλλά ως λει­τουργικό στοιχείο της δημιουργίας της. Σε κάθε εκδήλωση, οι ποιητές παρακινούν το κοινό να συμμετάσχει, διαβάζοντας ποιήματα του κρυμμένα στα συρτάρια ή χαμένα σ’ ένα πακέτο τσιγάρα.  Η ομάδα των ποιητών ανανεώνεται από ποι­ητές που βρίσκει στους δρόμους και τις πλατείες της πόλης.

Έτσι, φτιάχτηκε το πρώτο βιβλίο με 21 ποιητές της Νεσαουαλκόγιοτλ. Μια συλλογή από επιλεγμένα κομ­μάτια όσων δέχτηκαν να τα δημοσιεύ­σουν. Επόμενο βήμα ήταν να φτιάξουν ένα εργαστήρι ποίησης, τους «ποιητές υπό κατασκευή». Στόχος τους είναι η πα­ρέμβαση στη γειτονιά και την πόλη τους και η ενθάρρυνση του κόσμου που γεννιέ­ται ή ζει εκεί, να γράψει ποίηση.

Το μέλλον διαρκεί πολύ και η τέχνη της Καισαριανής μπορεί να επανέλθει μετασχηματισμένη από τη νέα εποχή.