ΣΥΝΑΣΠΙΣΜΟΣ  ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΙΚΗΣ  ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ

ΕΚΔΗΛΩΣΗ  ΣΤΟ ΠΑΝΤΕΙΟ  ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

25 / 2 / 2004

Η ιδιωτικοποίηση της εκπαίδευσης και η μετατροπή της σε εμπόρευμα που θα υπάγεται απολύτως στην αγορά είναι επιλογή των πιο επιθετικών δυνάμεων του νεοφιλελευθερισμού παγκόσμια. Απέναντι σ’ αυτές τα κινήματα που αγωνίζονται ενάντια στη νεοφιλελεύθερη καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση αντιτάσσουν το σύνθημα Education is not for sale – Η παιδεία δεν είναι για πούλημα, που συμπυκνώνει μια άλλη πολιτική. Αυτή την άλλη πολιτική διατυπώνει από τη σκοπιά του ο Συνασπισμός της Ριζοσπαστικής Αριστεράς με την κριτική και τις θέσεις του  για την εκπαίδευση.

Τις μέρες των εκλογών ακούμε πολλές προτάσεις από τα δύο κόμματα του νεοφιλελευθερισμού ΠΑΣΟΚ και ΝΔ για περισσότερες ιδιωτικοποιήσεις από τις ήδη γνωστές στο χώρο της εκπαίδευσης, που  θα έπρεπε να ξεσηκώνουν αντιδράσεις του οργανωμένου συνδικαλιστικού κινήματος των εκπαιδευτικών αλλά και των μαθητών και φοιτητών. Απέναντι σ’ αυτές θα τοποθετηθώ αναλυτικά. Πριν, όμως, προχωρήσω στην αποδόμηση των νεοφιλελεύθερων εγχώριων προτάσεων θα διαβάσω ένα απόσπασμα από το ντοκουμέντο του Παγκόσμιου Κοινωνικού Φόρουμ, που πραγματοποιήθηκε πρόσφατα στο Μπουμπάϊ, γιατί η δική μας Συνασπισμένη Ριζοσπαστική Αριστερά πιστεύει βαθιά ότι οι εθνικοί αγώνες πρέπει να συντίθενται σ’ ένα διεθνές μέτωπο και να συγκροτούν την πανευρωπαϊκή και παγκόσμια αντίσταση.

Οι αντίπαλοί μας έχουν βρει τους τρόπους συνεργασίας για την κυριαρχία του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού. Εμείς, ο κόσμος των αποκάτω, τα κινήματα, οι αριστερές και δημοκρατικές δυνάμεις οικοδομούμε τα δικά μας δίκτυα συνεργασίας και αλληλεγγύης ώστε οι τοπικές και εθνικές αντιστάσεις να συνδυαστούν και να αποκρούσουν παγκόσμιες επιθέσεις ενάντια στα κοινωνικά δικαιώματα.

Λέει λοιπόν το ντοκουμέντο του  Μπουμπάϊ.

Είμαστε εκατομμύρια άνθρωποι ενωμένοι στον αγώνα ενάντια στον κοινό μας εχθρό : Τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου. Οι ιθαγενείς πληθυσμοί παλεύουν ενάντια σε κάθε προσπάθεια επιβολής πατέντας σε κάθε είδους ζωντανών οργανισμών και στην κλοπή της βιοποικιλότητας, του νερού της γης. Είμαστε ενωμένοι στην πάλη ενάντια στην ιδιωτικοποίηση δημόσιων υπηρεσιών και κοινωνικών αγαθών.

Στη νίκη μας στο Κανκούν, ο θάνατος του αγρότη Lee συμβόλισε τα βάσανα εκατομμυρίων αγροτών και φτωχών ανθρώπων σε όλο τον κόσμο, οι οποίοι είναι αποκλεισμένοι λόγω της «ελεύθερης αγοράς». Η θυσία του αποτελεί σύμβολο των αγώνων μας κατά του ΠΟΕ. Αυτό αποδεικνύει την αποφασιστικότητα μας να αντιταχθούμε σε κάθε προσπάθεια αναβίωσης του ΠΟΕ.

Ο ΠΟΕ να αποκλεισθεί από τη γεωργία, τα τρόφιμα, την υγεία, το νερό, την εκπαίδευση, τους φυσικούς πόρους και τα κοινωνικά αγαθά.

Με αυτή την αποφασιστικότητά μας κατά νου, καλούμε όλα τα κοινωνικά κινήματα και τις μαζικές οργανώσεις του κόσμου να συμμετάσχουν στην κινητοποίηση του Χονγκ Κονγκ ή σε κάθε άλλο μέρος όπου θα πραγματοποιηθεί υπουργική σύνοδος του ΠΟΕ. Ας ενώσουμε τις προσπάθειές μας στον αγώνα ενάντια στην ιδιωτικοποίηση, για την υπεράσπιση των κοινωνικών αγαθών, του περιβάλλοντος, της γεωργίας, του νερού, της υγείας, των δημόσιων υπηρεσιών και της εκπαίδευσης.

Δύο σημεία έχουν σημασία σ’ αυτό το απόσπασμα : η αναφορά στην εκπαίδευση και η αναφορά στη νίκη στο Κανκούν. Στο Κανκούν του Μεξικού, τον Σεπτέμβριο του 2003 δόθηκε μια διπλή μάχη στη σύνοδο του ΠΟΕ (Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου). Από τη μιά οι χώρες που ήταν αντίθετες στις πολιτικές των ισχυρών χωρών συνασπίστηκαν γύρω από τη Βραζιλία και την Κίνα και από την άλλη τα κινήματα αγροτών, εργατών, γυναικών, πολιτών, κ.λ.π. δημιούργησαν ένα μαζικό μέτωπο που περικύκλωσε συμβολικά και πραγματικά τη Σύνοδο. Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Φόρουμ και ιδιαίτερα οι αγροτικές οργανώσεις της Ευρώπης πρωτοστάτησαν σ’ αυτή τη μάχη. Η Σύνοδος του ΠΟΕ διαλύθηκε. Η εκπαίδευση προορίζονταν να εγγραφεί στις GATS δηλαδή τις Γενικές Συμφωνίες για το Εμπόριο και τις Υπηρεσίες. Αυτό αποτράπηκε. Κερδίσαμε μια μάχη σ’ ένα αγώνα που ήταν διεθνής. Αλλά ο πόλεμος συνεχίζεται στα εθνικά και τοπικά μέτωπα που θα συγκροτήσουν και τη διεθνή αντίσταση.

Η εκπαίδευση στην Ελλάδα έχει ήδη ορισμένα ιδιωτικά χαρακτηριστικά. Όσον αφορά τη Μέση εκπαίδευση, αυτό συμπυκνώνεται στην ισχυρότατη παρουσία της παράλληλης με το σχολείο παραπαιδείας, δηλαδή των φροντιστηρίων. Όσον αφορά την Ανώτατη εκπαίδευση, η ιδιωτικοποίηση αποτυπώνεται στον προσανατολισμό της διδασκαλίας και της έρευνας στις ανάγκες της αγοράς, μέσω, κυρίως, της διάρθρωσης των σπουδών κατά την οδηγία της Μπολόνια , μέσω των χρηματοδοτήσεων και της αξιολόγησης.

Στο δυσοίωνο αυτό τοπίο εγγράφονται προεκλογικά οι πάγιες θέσεις της ΝΔ που ομνύει στην αγορά και οι ασυνάρτητες, πλην σαφώς αγοραίες, θέσεις της φιλελεύθερης, δημοκρατικής παράταξης του κ. Παπανδρέου.

Οι προεκλογικές παρεμβάσεις στην εκπαίδευση ξεκίνησαν με την πρόταση τροποποίησης, από τον ευρωβουλευτή της ΝΔ κ. Χατζηδάκη, της κοινοτικής οδηγίας που αφορά τα Κέντρα Ελευθέρων Σπουδών (ΚΕΣ) τα οποία, λειτουργώντας ως παραρτήματα ξένων πανεπιστημίων στη χώρα μας, αποτελούν διαμετακομιστικούς σταθμούς για την απόκτηση πανεπιστημιακών πτυχίων του εξωτερικού από Έλληνες σπουδαστές. Τα ΚΕΣ είχαν αποδοκιμαστεί από τον υπουργό Παιδείας, φαίνεται, όμως, ότι εναρμονίζονται πλήρως με τις νέες ιδέες και τη νέα εποχή Παπανδρέου.   

Η ΝΔ πάγια υποστηρίζει τα ιδιωτικά πανεπιστήμια παρότι το Σύνταγμα τα απαγορεύει. Ο κ. Παπανδρέου έσπευσε να συμφωνήσει και έκτοτε προτείνει στην ΠΑΣΕΓΕΣ, τους εμπόρους, την Αυτοδιοίκηση και τους λοιπούς φορείς που επισκέπτεται να ιδρύσουν από ένα δικό τους πανεπιστήμιο.

Η νεοφιλελεύθερη ελαφρότητα του κ. Παπανδρέου βασίζεται στη θέση ότι η εκπαίδευση ισοδυναμεί με την κατάρτιση και ότι η επιστήμη δεν έχει αξία παρά ενταγμένη στους στόχους της αγοράς.

Οι απόψεις αυτές του ΠΑΣΟΚ και της ΝΔ αποτελούν την πιο χυδαία εκδοχή χρησιμοθηρισμού και οικονομισμού και την πιο οπισθοδρομική προσέγγιση της εκπαίδευσης, η οποία οφείλει να είναι διαδικασία συγκρότησης μεθόδου και απόκτησης γνώσεων, καλλιέργειας κριτικής σκέψης και διαμόρφωσης ενσυνείδητων επιστημόνων και πολιτών.

Στα συμφραζόμενα αυτά η φαινομενικά παράλογη πρόταση του κ. Παπανδρέου περί ενοποίησης των υπουργείων Παιδείας και Εργασίας δεν είναι τόσο ουρανοκατέβατη όσο φαίνεται. Παιδεία = Αγορά και Κατάρτιση για την Αγορά. Όπερ έδει δείξαι :  ενοποιούμε τα υπουργεία.

Οι υπόλοιπες συγκεκριμένες προτάσεις του κ. Παπανδρέου αφορούν τόσο τη Μέση όσο και την Ανώτατη εκπαίδευση.

Στη Μέση, λοιπόν, εκπαίδευση θα ενισχύσει τα σχολεία με υπόγειους χώρους στάθμευσης και εμπορικές λειτουργίες κατά το πρότυπο των Village Centers. Προφανώς δεν θέλει να έχει ιδέα ότι το άγονο και αποστηθητικό, μη κριτικό εκπαιδευτικό σύστημα αποτυπώνεται σήμερα σε απαράδεκτα σχολικά κτίρια, στα οποία ο μόνος τρόπος επέμβασης των μαθητών είναι η φθορά και η καταστροφή. Εξ επαγγέλματος γνωρίζω πολύ καλά ότι οι χώροι αυτοί που αντιστοιχούν αποκλειστικά στην από καθέδρας παράδοση και εξέταση είναι απολύτως ακατάλληλοι για να τους οικειοποιηθούν οι μαθητές και να στεγάσουν δημιουργική σχολική εργασία, ατομικούς και συλλογικούς τρόπους μάθησης. Ο ΟΣΚ ΑΕ έχει προ πολλού εγκαταλείψει οποιαδήποτε έρευνα για τους τύπους σχολικών κτιρίων και τα υπάρχοντα κτίρια, που χρειάζονται κατεπειγόντως ανάπλαση και αναζητά κέρδος μέσω γκαράζ και άλλων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων εντός των σχολείων.

Το μεγάλο πρόβλημα της Μέσης εκπαίδευσης είναι σήμερα η ολοσχερής κατάργηση του ενιαίου, αυτοτελούς μορφωτικού χαρακτήρα του Λυκείου, που οδήγησε μέσα σε δύο χρόνια, από το 1999 έως το 2001, στη μείωση των αποφοίτων κατά 40%.

Το Λύκειο έχει μετατραπεί αποκλειστικά σε προθάλαμο εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, αποπέμποντας του μαθητές  που δεν διαθέτουν τα μέσα να παρακολουθήσουν την κούρσα εισαγωγής, η οποία δεν εξελίσσεται μέσα στο σχολείο αλλά στα φροντιστήρια. Γιατί τα φροντιστήρια διδάσκουν την τεχνική των εξετάσεων απομυζώντας μυθώδη ποσά από τον οικογενειακό προϋπολογισμό.

Η αποκατάσταση του μορφωτικού χαρακτήρα του ενιαίου Λυκείου μπορεί να στηριχθεί μόνο στην πλήρη αποσύνδεσή του από την εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, στη ριζική αναμόρφωση των εκπαιδευτικών πρακτικών, στη στήριξη των ασθενέστερων οικονομικά και εκπαιδευτικά μαθητών και στη γενναία χρηματοδότηση της εκπαίδευσης και των εκπαιδευτικών.

Η προτεινόμενη από το ΠΑΣΟΚ αποκέντρωση των σχολικών μονάδων, η αυτονομία των προγραμμάτων και οι επιλογές μαθημάτων, έναντι του ενιαίου αναλυτικού προγράμματος, οδηγούν, στο πλαίσιο των γενικότερων επιλογών του, στην αναπαραγωγή υπαρκτών ανισοτήτων και στη σύνδεση του Λυκείου με την κατάρτιση.

Προτείνει, επίσης, ο κ. Παπανδρέου την αξιολόγηση συνολικά του εκπαιδευτικού συστήματος, ακόμη και του υπουργείου Παιδείας, από εσωτερικούς μηχανισμούς και από διεθνείς οργανισμούς (ΟΟΣΑ). Το ζήτημα δεν είναι να μην αξιολογούνται τ’ αποτελέσματα της εκπαίδευσης και οι εκπαιδευτικοί. Το ζήτημα σήμερα είναι ότι τα κριτήρια και οι φορείς αξιολόγησης  αποσκοπούν στην εναρμόνιση της εκπαίδευσης με την αγορά και επομένως αυτού του είδους η αξιολόγηση είναι απαράδεκτη.

Τόσο η ΝΔ όσο και το ΠΑΣΟΚ προτείνουν μεγαλύτερη σύνδεση της Ανώτατης εκπαίδευσης με την αγορά. Ρητά δηλώνουν ότι η Ανώτατη εκπαίδευση πρέπει να συνδέεται στενά με την ανάπτυξη και την απασχόληση και φυσικά δεν εννοούν την κατοχύρωση εργασιακών δικαιωμάτων κατά επιστημονικούς κλάδους και ειδικότητες. Εννοούν τον κατακερματισμό των επιστημονικών αντικειμένων, τον ορισμό των σχολών με τρόπο πολύ στενό και αγοραία φωτογραφικό, εννοούν τις μεταπτυχιακές σπουδές ως προγράμματα κατάρτισης και όχι ως σπουδές εμβάθυνσης κ.λ.π., κ.λ.π., εννοούν, τέλος, τη διάλυση των ενιαίων συλλογικών, επιστημονικών και εργασιακών, υποκειμένων. Τα εξατομικευμένα προγράμματα και τα αντίστοιχα προσόντα, που διαμορφώνουν προσωπικά βιογραφικά, προοιωνίζονται την εξατομικευμένη περιπλάνηση στην αγορά εργασίας των αποφοίτων.

Η ανεργία είναι δομικό στοιχείο του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού και η δια βίου κατάρτιση έχει μέχρι σήμερα λειτουργήσει σαν ασπιρίνη στην ασθένεια της ανεργίας η οποία είναι χρόνια και ανίατη. Μέσω των σεμιναρίων και άλλων συναφών καταρτίσεων απλώς διανέμονται ψίχουλα στους άνεργους καταρτιζόμενους ενώ επωφελούνται οι επιχειρήσεις και κατά τεκμήριο ακατάλληλοι εκπαιδευτικά φορείς που καταρτίζουν. Δεν παρέχεται καμιά ανωτέρου από το επίπεδο του εκπαιδευόμενου εκπαίδευση για όσους την χρειάζονται κοινωνικά ή επαγγελματικά.

Το ΠΑΣΟΚ και η ΝΔ αοριστολογούν ή σιωπούν όσον αφορά τη δημόσια χρηματοδότηση της Ανώτατης εκπαίδευσης, η οποία βρίσκεται πολύ πίσω από τον μέσο όρο των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

 Ο κ. Παπανδρέου, πάντως, πιστεύει ότι τα Πανεπιστήμια θα χρηματοδοτούνται υπό όρους. Η μόνη εμπλοκή του κράτους στη λειτουργία της Ανώτατης εκπαίδευσης θα είναι η χρηματοδότηση συμφωνημένων προγραμμάτων και η διαπίστωση εκπλήρωσης των συμφωνιών. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ο κρατικός προϋπολογισμός δεν θα χρηματοδοτεί πλέον τα ιδρύματα με βάση τον αριθμό των φοιτητών τους αλλά στη βάση συμφωνημένων στόχων.

Στη λογική της εισαγωγής, ανεξέλεγκτα, ιδιωτικών πόρων στα ΑΕΙ και ΤΕΙ ο κ. Παπανδρέου προτείνει, επίσης, τις αμίμητες «έδρες δωρητών». Οι έδρες αυτές θα φέρουν το όνομα του δωρητή – χρηματοδότη – ιδιώτη ή /και δημόσιου φορέα υπό τον όρο αυτοί να φέρνουν χρήματα. Ελπίζουμε ο κ. Παπανδρέου απλώς να αγνοεί ότι οι έδρες έχουν καταργηθεί από το 1982 και να μην σκοπεύει να τις επαναφέρει γενικώς.

Θα ήθελα τελειώνοντας να σχολιάσω τις θέσεις του ΚΚΕ για την εκπαίδευση σε δύο σημεία που αφορούν μείζονα θέματα της σημερινής πραγματικότητας αλλά προδιαγράφουν και τη συνολική θεώρηση των εκπαιδευτικών μηχανισμών.

Λέει το ΚΚΕ ότι το κεντρικό πρόβλημα της σημερινής εκπαίδευσης δεν είναι το εξεταστικό, αλλά η εξασφάλιση ισότιμης συμμετοχής στην εκπαίδευση σε όλους τους νέους πλούσιους και φτωχούς. Λέει, επίσης, το ΚΚΕ ότι υποκρίνεται όποιος υπόσχεται ελεύθερη πρόσβαση όταν χιλιάδες μαθητές δεν μπορούν να φτάσουν μέχρι το Λύκειο.

Όλες οι τάσεις της αριστεράς αυτονόητα, πιστεύω, υπογραμμίζουν τις κοινωνικές ανισότητες πολύ περισσότερο όσοι γνωρίζουμε καλά ότι η εκπαίδευση δεν αίρει αλλά, πάντως, πρέπει να εξισορροπεί τις ανισότητες που προκύπτουν από τα οικογενειακά και κοινωνικά περιβάλλοντα των μαθητών. Ουδέν, λοιπόν, πρωτότυπο από πλευράς ΚΚΕ. Το ζήτημα είναι αν μας αφήνουν παγερά αδιάφορους τα εκπαιδευτικά συστήματα και δη το εξεταστικό, τόσο από πλευράς χρησιμοποίησής τους ως μηχανισμών διακρίσεων όσο και από πλευράς ακαταλληλότητάς τους ως μηχανισμών μάθησης και κριτικής χειραφέτησης των μαθητών.

Επειδή η εκπαίδευση δεν είναι κοινωνικά δίκαιη δεν χρειάζεται να είναι και εξεταστική κούρσα. Επειδή δεν σπουδάζουν όλοι όσοι θέλουν, δεν σημαίνει ότι πρέπει να διαλύσουμε το Λύκειο, μετατρέποντάς το σε προθάλαμο των ΑΕΙ – ΤΕΙ και καθιστώντας την πρόσβαση στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση το μοναδικό νόημα της τρίχρονης σπουδής στο Λύκειο.

Το ΚΚΕ αναδεικνύει με αυτές τις θέσεις την οικονομίστικη – συντηρητική του αντίληψη στην προσέγγιση της εκπαίδευσης η οποία έχει ως γενική αφετηρία τη στενή σύνδεση εκπαίδευσης – παραγωγής.