Ομιλία της Ε. Πορτάλιου , Αρτέμιδα , 12/9/2008

Ο τίτλος εμπεριέχει μια θέση. Θα έλεγα σε γενικές γραμμές, τη θέση του ΣΥΡΙΖΑ.

Λέει δηλαδή ότι οι παραγωγικές και άλλες κοινωνικές δραστηριότητες πρέπει να αποσκοπούν στην ικανοποίηση των ανθρώπινων αναγκών και να γίνονται με γνώμονα την οικολογική ισορροπία και την προστασία του φυσικού και ιστορικού περιβάλλοντος. Θεμελιώδης προϋπόθεση αυτού του τύπου ανάπτυξης είναι η αποκέντρωση με αυτοδιοίκηση, εξ’ ου και η συνάφεια της Τ.Α. με το θέμα που συζητάμε.

Το πλαίσιο, λοιπόν, του προγράμματος και της δράσης των αριστερών ριζοσπαστικών και οικολογικών αυτοδιοικητικών σχημάτων, στα οποία μετέχει ο ΣΥΡΙΖΑ, το διαμορφώνουν 3 βασικές ενότητες – κατευθύνσεις : η κοινωνική πολιτική, το περιβάλλον και η δημοκρατία.

Για μας η κοινωνική πολιτική αναφέρεται κατά προτεραιότητα στις πιο ευάλωτες κοινωνικές ομάδες (άστεγοι, μετανάστες, ΑΜΕΑ, άτομα με εξάρτηση ή θύματα κακοποίησης) και επεκτείνεται στις κοινωνικές παροχές προς τις λαϊκές τάξεις (παιδεία – σχολεία, υγεία- δημοτικά ιατρεία, τρίτη ηλικία, βιώσιμη κινητικότητα – συγκοινωνίες, αθλητισμός, πολιτισμός).

Το περιβάλλον , ο δεύτερος άξονας των ριζοσπαστικών αυτοδιοικητικών σχημάτων, δεν αποτελεί σήμερα απλά ένα σημείο της πολιτικής μας αλλά τη συνθήκη επιβίωσης και αναπαραγωγής των ανθρώπινων κοινωνιών. Αγωνιζόμαστε, λοιπόν, για τη προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και  των δημόσιων χώρων, για τον περιορισμό της δόμησης και την ανάπλαση του αστικού χώρου, για την ανακύκλωση στην πηγή και τη λήψη δραστικών μέτρων εξοικονόμησης ενέργειας, για την οικολογική αναθεώρηση και ανασύσταση όλων των δραστηριοτήτων, συλλογικών και ατομικών.

Τέλος, η δημοκρατία, που αποτελεί τον τρίτο άξονα της πολιτικής των ριζοσπαστικών αυτοδιοικητικών σχημάτων, σημαίνει ριζική ανασυγκρότηση των αυτοδιοικητικών θεσμών, δημοκρατικό συμμετοχικό προγραμματισμό και αυτόνομη παρέμβαση των κοινωνικών φορέων : κινήματα πόλης, επιτροπές κατοίκων, σύλλογοι κ.λπ., κ.λπ.

Η παραπάνω προσέγγιση, με την οποία δομείται η πολιτική του ΣΥΡΙΖΑ, προσκρούει σήμερα στα νεοφιλελεύθερα τείχη, που ευτυχώς έχουν αρχίσει να αποδομούν οι κοινωνικές και πολιτικές αντιστάσεις.

Η κοινωνική πολιτική συνδέεται, από τη σκοπιά της αριστεράς, παραδοσιακά με το κοινωνικό κράτος. Σήμερα η ΝΔ εκθεμελιώνει την όποια κοινωνική πολιτική υπήρξε και παρεμβαίνει μέσω του κράτους για την αναδιανομή του πλούτου υπέρ των πλουσίων. Συνέπεια αυτής της πολιτικής είναι και τα χρέη πολλών εκατομμυρίων ευρώ προς την αυτοδιοίκηση με τα οποία καλύπτονται τομείς κοινωνικής πολιτικής.

Η περιβαλλοντική, οικολογική προσέγγιση του ΥΠΕΧΩΔΕ και της κυβέρνησης συνολικά είναι αρνητική. Όχι μόνο δεν τηρούνται συνταγματικές επιταγές και ευρωπαϊκές και διεθνείς δεσμεύσεις αλλά, αντίθετα, η κερδοσκοπία στη γη και τα ακίνητα αποτελεί τον βασικό κινητήριο μοχλό των κεντρικών και τοπικών κυβερνήσεων και η εκποίηση δημόσιων και φυσικών πόρων τη μόνη αναπτυξιακή στρατηγική.

Οι δημοκρατικοί θεσμοί χρησιμοποιούνται ως φύλλο συκής για την προώθηση των αντιλαϊκών πολιτικών. Η Τ.Α. δομείται στα ίδια συγκεντρωτικά πρότυπα με την τοπική εξουσία, αποτρέποντας τη λαϊκή συμμετοχή στις αποφάσεις για βασικά ζητήματα της καθημερινής ζωής.

Πρόσφατα ψηφίστηκε στη βουλή από την κυβερνητική πλειοψηφία, παρά την πάνδημη κατακραυγή, το Γενικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού. Εδώ αποτυπώνονται και ενισχύονται όλες οι δομικές οικονομικές, κοινωνικές και οικολογικές παθογένειες του ελληνικού προτύπου ανάπτυξης, που χαρακτηρίζουν η  μονομερή εξάρτηση από τα μεγάλα οδικά έργα και την οικοδομή και μια  μη βιώσιμη πλέον υπερτροφία του τουριστικού τομέα. Χρειάζεται, λοιπόν, για την ανάπτυξη με σεβασμό στον άνθρωπο και το περιβάλλον μια ριζική ανατροπή της σημερινής αναπτυξιακής πολιτικής και σ’ αυτή την κατεύθυνση τοποθετείται ο ΣΥΡΙΖΑ τόσο στο κεντρικό όσο και το αυτοδιοικητικό επίπεδο. 

Θα μεταφέρω μερικά στοιχεία από την εμπειρία μου στο δήμο Αθηναίων όπου και είμαι δημοτική σύμβουλος από τον Φεβρουάριο του 2008. Στο δήμο, η νεοδημοκρατική πλειοψηφία είναι παρούσα και συμπαγής ακόμα και στα πιο μικρά και χωρίς σημασία θέματα και η αξιωματική αντιπολίτευση απούσα και ανύπαρκτη πολιτικά, πλην ενός συμβούλου που συνεργάζεται τόσο με την Ανοιχτή Πόλη όσο και τη Συμπαράταξη για την Αθήνα.

Ο δήμος Αθηναίων αφορά 1.000.000 δημότες συμπεριλαμβανομένων και των μεταναστών και έχει τον υψηλότερο προϋπολογισμό έναντι των άλλων δήμων της χώρας. Στο δήμο εργάζονται πάνω από 12.000 εργαζόμενοι αλλά οι υπηρεσίες είναι διαλυμένες είτε για λόγους αργομισθίας ή/και κυρίως για λόγους πολιτικής – ο δήμαρχος δουλεύει με επιτελεία και συμβούλους για στοχευμένες επικοινωνιακά δράσεις.

Οι προϋπολογισμοί για την κοινωνική πολιτική είναι ανεπαρκέστατοι. Παράδειγμα από την επικαιρότητα είναι τα 10.000 παιδιά που πρέπει να φοιτήσουν στα νηπιαγωγεία ενώ υπάρχουν θέσεις σε δημόσια ιδρύματα μόνο για 4.600. Όσον αφορά την κοινωνική πολιτική για τις ευαίσθητες κοινωνικές ομάδες, π.χ. για το ίδρυμα αστέγων, οι πόροι προκύπτουν στη λογική της φιλανθρωπίας. Την προστασία του περιβάλλοντος και των ελεύθερων χώρων ανατρέπει η στήριξη από τον δήμο με δημοτικά χρήματα των μεγάλων ιδιωτικών συμφερόντων. Παράδειγμα : από τα 247 εκατ. € που προορίζονται για την Χάρτα Πρασίνου θα δοθούν 150 εκατ. για το γήπεδο του Παναθηναϊκού και τα υπόλοιπα το πιθανότερο είναι ότι δεν θα εκταμιευτούν ποτέ.

Η κυβερνητική χρηματοδότηση στην Τ.Α. είναι βέβαια ισχνή, όμως και οι υπάρχοντες πόροι διοχετεύονται και κατασπαταλώνται, μέσω των αποφάσεων του δημοτικού συμβουλίου, σε ιδιώτες  για υπηρεσίες που θα μπορούσαν κάλλιστα να προσφέρουν οι εργαζόμενοι  του δήμου.

Πρόσφατα, κυριολεκτικά εκδιώχθηκε από την  Αναπτυξιακή του Δήμου Αθηναίων ο εκπρόσωπος της Ανοιχτής Πόλης Φώτης Προβατάς, γιατί άσκησε έλεγχο σε μη σύννομες αποφάσεις και γιατί η Αναπτυξιακή σκοπεύει, με απολύτως αδιαφανείς διαδικασίες,  να διαχειριστεί 1 δις € κοινοτικά κονδύλια στο προσεχές μέλλον.

Ως Ανοιχτή Πόλη απαντούμε στην πολιτική της πλειοψηφίας του Δήμου Αθηναίων και του κ. Κακλαμάνη, με ένα συνολικό εναλλακτικό σχέδιο κοινωνικών και περιβαλλοντικών θέσεων για την Αθήνα, και αγωνιζόμαστε καθημερινά με τους πολίτες, μέσα στα κινήματα, κερδίζοντας συγκεκριμένους στόχους και ανατρέποντας τους σημερινούς συσχετισμούς.

Θα τελειώσω με μια αναφορά στην Αρτέμιδα που μας φιλοξενεί. Δεν είναι τυχαίο το ότι σήμερα συζητάμε εδώ αυτό το συγκεκριμένο θέμα. Υπάρχει προϊστορία , υπάρχουν αγώνες και μόχθος πολλών συντρόφων και συντροφισσών για να βρισκόμαστε σήμερα με πολύ περισσότερες δυνατότητες από το παρελθόν.

Πριν 5-6 χρόνια έγινε για πρώτη φορά επιστημονική ημερίδα στην Αρτέμιδα διοργανωμένη από τη Δημοτική Κίνηση  Άρτεμις – Ενεργοί Πολίτες , με εμπνευστή της τον Γιώργο Γκινοσάτη και θέμα : Έργα Υποδομής και Ανάπτυξης. Είχα κληθεί να μιλήσω με θέμα « Οι δημόσιοι χώροι πρωταγωνιστές στην Ανασυγκρότηση της Πόλης». Είχα πει τότε ότι:

«Για την τοποθέτηση που θα κάνω μου δίνει το πράσινο φως το προσχέδιο του προγράμματος της Δημοτικής κίνησης Άρτεμις – Ενεργοί Πολίτες». Πρόκειται για μια πολύ αξιόλογη εργασία με πληρότητα τόσο ως προς τη διακρίβωση των οξυμένων προβλημάτων της πόλης όσο και ως προς τους προγραμματικούς άξονες που είναι με λεπτομέρεια επεξεργασμένοι και μπορούν μέσω των προτεινόμενων, διασφαλίσιμων πόρων να πραγματοποιηθούν.

Από τη σκοπιά της τοποθέτησής μου , έλεγα τότε,  με ενδιαφέρει πολύ η φιλοσοφία του σχεδίου προγράμματος. Πρόκειται για μια φιλοσοφία που επανακαθορίζει τη σχέση δημόσιου – ιδιωτικού, ατομικού – συλλογικού και αναζητεί διεξόδους στην κατεύθυνση συλλογικής διαχείρισης της πόλης από τον δήμο με την ενεργή συμμετοχή των κατοίκων, ώστε ν’ ανακτήσει τη χαμένη ισορροπία της και ν’ αποκτήσει μια σύγχρονη ταυτότητα. Γιατί είναι αλήθεια ότι η σημερινή Άρτεμις δεν έχει πρόσωπο.»

Έλεγα, επίσης, τότε :

Προαπαιτούμενα της ανάπλασης είναι η διασφάλιση των δικτύων ύδρευσης, αποχέτευσης, η επαναδιατύπωση των χρήσεων γης και η θεσμική επιβολή τους, η πρωτοκαθεδρία της δημοτικής συγκοινωνίας και η οριοθέτηση της κίνησης – στάθμευσης του Ι.Χ. αυτοκινήτου και, κυρίως, η οριοθέτηση της ιδιωτικής οικοδομικής δραστηριότητας. Η αυθαίρετη δόμηση έχει σε πολλές περιπτώσεις οδηγήσει στην υπέρβαση του θεσμοθετημένου ήδη συντελεστή και αυτού που θα επιδιωχθεί στις νέες εντάξεις, δημιουργώντας ασφυκτικές συνθήκες στις περιόδους προσέλευσης των μόνιμων παραθεριστών, πολύ περισσότερο όταν αθροίζονται και οι επισκέπτες.

Οι κατά βάση περιοχές παραθεριστικής κατοικίας δεν μπορεί να πυκνοδομούνται όπως οι αστικές περιοχές. Γιατί τότε εξομοιώνεται η εξοχή με τις κεντρικές περιοχές των πόλεων και, γενικότερα, προκειμένου για τον ελληνικό χώρο, η ασυναρτησία και η αμορφία. Υπάρχει η έννοια της πόλης παραθερισμού και η Αρτέμιδα είναι αυτή η περίπτωση. Αν γίνει τελικά Αιγάλεω δεν θα έχει την ταυτότητα που της αρμόζει και εν τέλει δεν θα έχει και αξία, οικονομική, πολιτιστική ή άλλη αξία και για τους μόνιμους κατοίκους της.

…. η Αρτέμιδα πρέπει πρώτα απ’ όλα να διαφυλάξει τους φυσικούς πόρους της.

Τα φυσικά της στοιχεία πρέπει ν’ αναδειχθούν και να της δώσουν μορφή. Πρέπει, λοιπόν, να προστατευτεί η παραλία και σε βάθος χρόνου ν’ ανακτηθεί η χαμένη οικολογική ισορροπία, στο βαθμό, φυσικά, που αυτό είναι δυνατόν. Η φύση έχει, πάντως, μεγάλα αποθέματα ανανέωσης  εφ’ όσον σταματήσει η καταστροφή και ενισχυθούν ενδιάθετες δυνατότητες. Αμμόλοφοι, δένδρα, υδροβιότοποι, καθαρά νερά με βιολογικό καθαρισμό των αστικών λυμάτων, είναι οι πρώτες προτεραιότητες ενός σχεδίου αποκατάστασης    του    θαλάσσιου    μετώπου    και    η    πρώτη    ύλη    ενός αρχιτεκτονικού σχεδίου της παραλιακής ζώνης, που θα ενσωματώνει τους δημόσιους χώρους με τη μορφή πράσινων και αδόμητων χώρων, θα προτείνει μέτρα ανάπλασης του μετώπου των κτιρίων που περιβάλλουν την παραλία και θα παρέχει υποδομή, της ηπιότερης δυνατής μορφής, για τους κολυμβητές. Στην παραλιακή ζώνη και την Αρτέμιδα, γενικά, πρέπει να προστατευτούν όλοι οι υπάρχοντες αδόμητοι χώροι και πρώτα απ’ όλα η Λίμνη και ο Λόφος του Αγ. Ιωάννη που ανήκει στο αεροδρόμιο των Σπάτων καθώς και ο χώρος του Ασυρμάτου.                                                            

Δεν ξέρω τι έχει γίνει έκτοτε, αν κάτι έχει επιτευχθεί από τους στόχους μας καθώς μάλιστα ο λαός της πόλης δεν μας έδωσε την αναγκαία δύναμη με την ψήφο του για ν’ αλλάξουμε τα πράγματα.

Αυτό που γνωρίζω, όμως, είναι ότι λειτουργούν ήδη Επιτροπές Αγώνα π.χ. για το Αεροδρόμιο και για άλλα θέματα, ότι κινητοποιούνται αρκετοί πολίτες για διάφορα αντικείμενα, ότι πολλαπλασιαζόμαστε σε αριθμούς, σε διαθεσιμότητα και σε γνώσεις. Το μέλλον διαρκεί πολύ.