1. Είναι ενδιαφέρον ότι οι παρελάσεις για την 28η Οκτωβρίου αποτέλεσαν, τόσο στην Αθήνα όσο και σε άλλες πόλεις, αφορμή προκειμένου να εκφραστεί η αντίθεση στη σημερινή μνημονιακή επιβολή. Πιστεύετε ότι πρόκειται για ένα νέο τρόπο διεκδίκησης και επανανοηματοδότησης της χρήσης του δημόσιου χώρου;
  • Ο δημόσιος χώρος σήμερα αποτελεί αντικείμενο διεκδίκησης διαφορετικών πληθυσμιακών ομάδων. Ποια είναι η εικόνα που έχετε από τις γειτονιές της Αθήνας, ιδιαίτερα τις υποβαθμισμένες, όπου το φαινόμενο εκδηλώνεται βίαια, ενώ παράλληλα ενδύεται φασιστικά χαρακτηριστικά;
  • Την ίδια στιγμή ο δημόσιος χώρος βάλλεται από ιδιωτικά συμφέροντα που χρησιμοποιούν τη σταδιακή εξαθλίωση και γκετοποίηση γειτονιών της Αθήνας ως ευκαιρία για κερδοφόρα επένδυση. Κατά πόσο επέτεινε η οικονομική κρίση αυτό το φαινόμενο;
  • Σε ποιο βαθμό μπορεί να λειτουργήσει η δημιουργία δικτύων κοινωνικής αλληλεγγύης ως απάντηση και μέτωπο αντίστασης στα παραπάνω; Υπάρχουν σχετικά ιστορικά παραδείγματα;

1.  Ο δημόσιος χώρος της πόλης εμπεριέχει ήδη στην υλικότητα της μορφής και των ιστορικών του μεταμορφώσεων όχι μόνο τον κυρίαρχο τρόπο παραγωγής και τους κυρίαρχους πολιτικούς και ιδεολογικούς συμβολισμούς, αλλά και αποτυπώματα των λαϊκών τάξεων που εγγράφονται στη δημιουργία του. Σε κάθε περίπτωση, επειδή ο χώρος εμψυχώνεται από τις κοινωνικές πρακτικές, αποτελεί πεδίο λαϊκών αναπαραστάσεων και έχει ως προς τη νοηματοδότησή του συγκρουσιακό χαρακτήρα.

Ο δημόσιος χώρος του ιστορικού κέντρου της Αθήνας και ιδιαίτερα ο άξονας Ομόνοια-Πανεπιστημίου-Σύνταγμα-Πολυτεχνείο αποτέλεσε τη δημόσια σφαίρα του δρόμου σε όλες τις σημαντικές στιγμές της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Και μια και αναφερόμαστε στις παρελάσεις της 28ης Οκτωβρίου, αυτός ο κεντρικός δημόσιος χώρος στέγασε όλες τις μεγάλες εκδηλώσεις αντίστασης στους Ιταλούς και τους Γερμανούς κατακτητές αλλά και τη μεγαλειώδη συγκέντρωση στο Σύνταγμα, την ημέρα της απελευθέρωσης, τον Οκτώβριο του 1944.

Οι παρελάσεις, επιδείξεις στρατιωτικής πειθαρχίας, απολύτως ασύμβατες με το νόημα των εθνικοαπελευθερωτικών αγώνων που μνημονεύουν, έχουν υποστεί, όσο ακόμα διατηρούνται, μια ριζική ανατροπή. Από εκδηλώσεις υποταγής γίνονται πράξεις ανυπακοής, απελευθερώνοντας, μαζί με την εγκλωβισμένη στα κατά συνθήκη ιστορικά ψεύδη λαϊκή μνήμη, και το νόημα του δημόσιου χώρου από τις μονοσήμαντες και στερεοτυπικές αφηγήσεις του κυρίαρχου λόγου.

2.   Οι δημόσιοι χώροι, όπως οι πεζόδρομοι, οι πλατείες, τα πάρκα, τα άλση, τα πολιτιστικά κτήρια, κ.λπ., είναι σημαντικοί κοινωνικοί πυκνωτές της γειτονιάς. Χώροι συνάντησης όλων των ηλικιών και όλων των ενδιαφερόντων και λίγο παλιότερα όλων των συμπολιτών μας, ντόπιων και αλλοπαδών, είναι σημεία αναφοράς, τόποι οικείοι και βιωμένοι, πολύ περισσότερο που αρκετοί αποκτήθηκαν με λαϊκές κινητοποιήσεις. Διασχίζοντας την Πατησίων, στο κομμάτι από την Πλατεία Αμερικής ως τα Πατήσια, το Πάρκο Κύπρου και Πατησίων, το Πάρκο Φιξ, το Κτήμα Δρακόπουλου, η Εριουργία δημιουργήθηκαν μετά από αγώνες, γι’ αυτό εκπληρώνουν και συντηρούν τη συλλογική επιθυμία της συμβίωσης.

Σήμερα οι φασίστες της Χρυσής Αυγής έχουν καταλάβει τις πλατείες Αγίου Παντελεήμονα και Αττικής και προχωρούν σε δολοφονικές επιθέσεις κατά μεταναστών, με την ανοχή ή τη συνέργεια της αστυνομίας, η οποία έχει ισχυρή παρουσία, ελέγχει τον δημόσιο χώρο και εξαπολύει επιθέσεις εναντίον των επικίνδυνων τάξεων.

Αλλά, όπως ήδη είπα, ο δημόσιος χώρος είναι συγκρουσιακός και όχι στατικός. Οι λαϊκές συνελεύσεις στο Σύνταγμα και σε δεκάδες τοπικές πλατείες είναι η άλλη ταυτότητα του δημόσιου χώρου, που ανακαλεί νοηματοδοτήσεις σύγχρονες και ιστορικές, όπως καταγράφονται ήδη από τον αρχαιότητα με τον ανοιχτό δημόσιο χώρο της Εκκλησίας του Δήμου.

3.  Ο ιδιωτικός χώρος, αλλά εν μέρει και ο δημόσιος στη σημερινή εποχή της γενικευμένης ιδιωτικοποίησης των δημόσιων αγαθών, αποτελούν εμπορεύματα. Οι επενδύσεις στο Ιστορικό Κέντρο της Αθήνας και σε γειτονικές περιοχές αφορούν στην αγορά απαξιωμένων ακινήτων με χαμηλές τιμές, σε αναμονή μελλοντικής αναβάθμισης της περιοχής και απόδοσης υψηλής υπεραξίας. Οι νέοι ιδιοκτήτες πιέζουν για τον εξευγενισμό των περιοχών, δηλαδή για την εκδίωξη των ανεπιθύμητων σημερινών κατοίκων. Θέλω, όμως, να επισημάνω ότι αυτές οι οικονομικές τάσεις είναι εξαιρετικά αντιφατικές γιατί τόσο το Ιστορικό Κέντρο όσο και οι συνοικίες με απόθεμα ιστορικών κτηρίων, όπως το Μεταξουργείο, δεν εξωραΐζονται εύκολα. Πολύ περισσότερο σήμερα, σε συνθήκες οικονομικής ύφεσης, ούτε το κράτος ούτε οι ιδιώτες επενδύουν στην οικοδομή προσδοκώντας μελλοντικές αποδόσεις, αλλά και δεν υπάρχουν οι νέοι ένοικοι, δηλαδή εκείνα τα αστικά κοινωνικά στρώματα που διαθέτουν πόρους για να μετακινηθούν από τα προάστια στις περιοχές του κέντρου.

4. Όλες οι δράσεις αλληλεγγύης ενδυναμώνουν τη συνεργασία των κατοίκων στις γειτονιές και ριζώνουν ευκολότερα σε περιοχές με προϋπάρχοντα ισχυρά αστικά κοινωνικά κινήματα. Για παράδειγμα, η πολυπράγμων Επιτροπή Κατοίκων της Ακαδημίας Πλάτωνος, όταν ξεκίνησε το Στέκι Αλληλεγγύης είχε ήδη στο ενεργητικό της σημαντικούς αγώνες για τη σωτηρία των ιστορικών και δημόσιων χώρων, είχε κερδίσει σχεδόν σε όλους τους αγώνες και είχε συσπειρώσει μαζικά τον λαϊκό κόσμο της γειτονιάς. Σήμερα, τα δίκτυα αλληλεγγύης τα οποία λειτουργεί αλληλοτροφοδοτούνται με την υπεράσπιση τόσο των δημόσιων χώρων και μνημείων όσο και του κοινωνικού κράτους που ανήκει στην αρμοδιότητα του δήμου Αθηναίων (δημοτικά ιατρεία, σχολεία, βρεφονηπιακοί σταθμοί, κ.λπ.).