Το άρθρο της Ελένης Πορτάλιου δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Εποχή (1/10/2006) και δίνει ορισμένα στοιχεία για την Παγκόσμια Ημέρα Κατοικίας και τις δράσεις των κοινωνικών κινημάτων στην Ευρώπη. Η Πρωτοβουλία για το Δικαίωμα στην Πόλη εκπροσωπήθηκε με 3 άτομα στη συνάντηση του Λονδίνου (29/9–1/10), που αποφασίστηκε στη διάρκεια του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Φόρουμ, τον Μάϊο, στην Αθήνα.

2  ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ  : ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ  ΗΜΕΡΑ  ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ

της Ελένης Πορτάλιου*

Η πρώτη Δευτέρα του Οκτωβρίου κάθε έτους έχει οριστεί ως Παγκόσμια Ημέρα Κατοικίας. Τα Ηνωμένα Έθνη προτείνουν μ’ αυτή την ευκαιρία ένα σλόγκαν και ορισμένα κεντρικά γεγονότα και καλούν σε αποκεντρωμένες παράλληλες εκδηλώσεις. Αυτή τη φορά, το επίσημο σύνθημα είναι « Πόλεις – Μαγνήτες της Ελπίδας ».

Δύσκολα, όμως, μπορούν τα κινήματα για την κατοικία,  όπως λέει ο Knut Unger, της Παγκόσμιας Συμμαχίας για την Κατοικία ( Habitat International Coalition, HIC ), ν’ αναγνωριστούν σ’ αυτή τη διατύπωση. Έτσι, ήδη από προηγούμενες επετείους, τα παγκόσμια δίκτυα και τα κινήματα καλούν για ανεξάρτητη, αυτόνομη δράση. Η Διεθνής Επιτροπή Ενοικιαστών (International Union of Tenants, IUT ) είχε καλέσει για την «Παγκόσμια Ημέρα Ενοικιαστών» , η Παγκόσμια Συμμαχία για την Κατοικία (HIC) για «Ημέρες Δικαιωμάτων στη Γη και την Κατοικία» και η Διεθνής Συμμαχία των Κατοίκων (International Alliance of Inhabitants, IAI ) είχαν καλέσει για μια «Ημέρα Μηδενικών Εξώσεων».

Στη συνάντηση των αστικών κοινωνικών κινημάτων, στη διάρκεια του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Φόρουμ  στην Αθήνα, τον περασμένο Μάιο, οι οργανώσεις HIC (Παγκόσμια Συμμαχία για την Κατοικία), NO VOX (Χωρίς Φωνή) , IAI, Πρωτοβουλία για το Δικαίωμα στην Πόλη και INURA (International Network for Urban Research and Action, Διεθνές Δίκτυο για Αστική Έρευνα και Δράση), μεμονωμένοι συμμετέχοντες και χώρες όπως η Ελλάδα , η Γερμανία, η Γαλλία , η Ιταλία, ανέπτυξαν την ιδέα μιας στρατηγικής συνάντησης για την κατοικία και τις πολιτικές για την πόλη, που απειλούνται από την οικονομική παγκοσμιοποίηση.

 Έτσι επελέγη το Λονδίνο, εξαιτίας της δυνατότητας των ανθρώπων εκεί αλλά και ως συμβολικός τόπος – κέντρο του κερδοσκοπικού χρηματιστικού καπιταλισμού στην Ευρώπη. Η συνάντηση αυτή δεν είναι η μοναδική δράση στην Ευρώπη. Αποκεντρωμένες παρεμβάσεις θα γίνουν στις διάφορες χώρες. Στο Λονδίνο, το 4ήμερο πρόγραμμα της συνάντησης, με οργανωτές το Κοινωνικό Φόρουμ και την Ομοσπονδία Ενοικιαστών του Λονδίνου καθώς και τη Διεθνή Συμμαχία για την Κατοικία, περιλαμβάνει ενημερωτικές συζητήσεις για τις πρόσφατες δράσεις και αποφάσεις (συναντήσεις στη Χάγη, το Έσεν, τις Βρυξέλλες, την Αθήνα), συνέντευξη των Ενοικιαστών του Λονδίνου ( με τη συμμετοχή διακεκριμένων διανοουμένων όπως ο Michael Edwards της Bartlett School of Architecture and Planning και η Silvia Macchi του Transform ! Europe ! –  Καμπάνια για το Δικαίωμα στην Πόλη της Ρώμης ), καθώς και δημόσιες διαμαρτυρίες σε μέρη του Λονδίνου που έγιναν αγώνες.

Το δικαίωμα στην κατοικία, που είχε θεωρηθεί κεκτημένο στην Ευρώπη στο πλαίσιο του κοινωνικού κράτους και της συμπλήρωσης του μισθού από την εργασία με τον κοινωνικό μισθό ( δηλ. κοινωνικές παροχές όπως η κατοικία, η υγεία κ.λ.π. ) , σήμερα αμφισβητείται και εκθεμελιώνεται. Στις περισσότερες χώρες, ο τομέας της κοινωνικής κατοικίας, που παράγεται από μη ιδιωτικούς φορείς και δίδεται προς ενοικίαση σε πολύ χαμηλές τιμές, συρρικνώνεται και υποβαθμίζεται.

Οι διαδικασίες παραγωγής της κατοικίας ιδιωτικοποιούνται και παραδίδονται άνευ όρων στην ελεύθερη αγορά. Η κερδοσκοπία στη γη και τα ακίνητα, με την κυριαρχία του τραπεζικού κεφαλαίου, ανεβάζει στα ύψη τις τιμές και καθιστά την κατοικία απρόσιτο όνειρο για τις λαϊκές τάξεις.

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες στο Λονδίνο οδήγησαν σε απαλλοτριώσεις περιοχών κοινωνικής κατοικίας και σε έξωση των ενοικιαστών με αβέβαιη τη μετεγκατάστασή τους σε άλλο σημείο. Δεν είναι, όμως, μόνο το Λονδίνο αλλά το σύνολο των ευρωπαϊκών και τουρκικών πόλεων – οι οποίες εκπροσωπήθηκαν επαρκώς στο Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Φόρουμ – οι τόποι στους οποίους το δικαίωμα στην κατοικία έχει μείνει αδειανό πουκάμισο. Οι εξώσεις είναι συνήθης πρακτική, οι άστεγοι πληθαίνουν, οι φτωχές οικογένειες συμβιώνουν πολλές μαζί σε λίγα τετραγωνικά και ευρύτατα λαϊκά στρώματα δαπανούν για την κατοικία ένα μεγάλο μέρος του μισθού τους. Στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, η μετάβαση στην ελεύθερη αγορά κάνει ώστε η  αδυναμία απόκτησης στέγης να τίθεται με μαζικούς όρους.

Στην Ελλάδα,  το υψηλό ποσοστό ιδιοκατοίκησης (περίπου 80%) καλύπτει τις υπαρκτές γκρίζες και μαύρες ζώνες. Υπάρχουν, όμως,  χιλιάδες άστεγοι , σύμφωνα με επίσημες αν και ελλιπέστατες στατιστικές, υπάρχουν εκατοντάδες παιδιά που ζουν στους δρόμους, υπάρχουν μετανάστες χωρίς χαρτιά που δεν έχουν που την κεφαλήν κλίναι. Υπάρχουν φτωχοί – οικογένειες ή άτομα – που δεν μπορούν να πληρώνουν σταθερά το ενοίκιό τους, υπάρχουν κακοποιημένες γυναίκες και παιδιά που δεν μπορούν ν’ απομακρυνθούν από τον θύτη γιατί στερούνται καταλύματος.

Αυτές οι κομψά αναφερόμενες ως ευπαθείς ομάδες του πληθυσμού πρέπει να είναι το πρώτο μέλημα της δικής μας αριστεράς. Οι αυτοδιοικητικές κινήσεις, καθώς ενεργούν εκεί όπου υπάρχει και φαίνεται το πρόβλημα, πρέπει να το αναδείξουν και να κάνουν υπόθεσή τους τη λύση του.

*  Η Ελένη Πορτάλιου συμμετέχει στο ψηφοδέλτιο της «Ανοιχτής Πόλης»

στις    δημοτικές εκλογές για τον Δήμο Αθηναίων.