Ομιλία της Ε. Πορτάλιου στη Λαμία σε εκδήλωση της «Παρέμβασης Πολιτών για τη Λαμία», 23/11/2013

Από τον Γοργοπόταμο στο Πολυτεχνείο και τους σημερινούς αγώνες

Το προηγούμενο Σάββατο, με αφορμή την Εξέγερση του Πολυτεχνείου, κληθήκαμε με τον Νάσο Ηλιόπουλο στην εβδομαδιαία εκπομπή θεωρίας του Ρ/Σ 105,5 στο Κόκκινο, για να συνομιλήσουμε με τον Αριστείδη Μπαλτά πάνω σε σημαντικές επίκαιρες έννοιες, όπως επανάσταση, εξέγερση, αντίσταση, ανυπακοή, ανατροπή. Η έμπρακτη εφαρμογή τους έθεσε σε κίνηση την ανθρώπινη ιστορία και απέδειξε ότι ο ιστορικός χρόνος δεν είναι ενιαίος αλλά χαρακτηρίζεται από μεγάλες ή μικρότερες τομές και ρήξεις, οι οποίες τον επιταχύνουν, διαταράσσοντας την κανονικότητα και τη συνέχειά του.

Η νεωτερική έννοια της επανάστασης, που είναι αναπόσπαστα δεμένη με την ιδέα ότι η ιστορική πορεία κάνει ξαφνικά μια νέα αρχή, δεν ήταν γνωστή πριν από τις δύο μεγάλες επαναστάσεις στα τέλη του 18ου αιώνα : την Αμερικανική, η οποία ταυτίστηκε με τον αγώνα για την Ανεξαρτησία των Αποικιών και τη Γαλλική, που αποτέλεσε λίγα χρόνια αργότερα, αν και με κάποιες διαφορές, την αντίστοιχη ιστορική ρήξη στην Ευρωπαϊκή ήπειρο. Η Ρώσικη επανάσταση έρχεται 128 χρόνια μετά τη Γαλλική για να καταλύσει το αντίστοιχο ancien regime της Τσαρικής Ρωσίας, προτάσσοντας απέναντι στη βασική ενοποιητική αρχή των δύο προηγούμενων επαναστάσεων, που είναι το έθνος, τις διαχωριστικές γραμμές της ταξικής σύγκρουσης.

Τέσσερα είναι τα βασικά χαρακτηριστικά όλων ανεξαίρετα των επαναστάσεων.

  • Συμπυκνώνουν σε πολύ μικρό χρόνο αλλαγές που χρειάζονται κανονικά δεκαετίες ή και αιώνες.
  • Δεν υπάρχει επανάσταση χωρίς μαζική λαϊκή συμμετοχή και πρωτοβουλία από τα κάτω.
  • Το κοινωνικό ζήτημα είναι καθοριστικό στοιχείο των επαναστάσεων ταυτόχρονα με τα βασικά προτάγματα της ελευθερίας, της ισότητας και της δικαιοσύνης.
  • Στο πλαίσιο των επαναστάσεων υπάρχουν κοινοί σκοποί αλλά και εσωτερικές κοινωνικές συγκρούσεις και διαχωριστικές γραμμές. Όπως το έθεσε το 1909 ο Καρλ Μπέκερ, αναφερόμενος στην Αμερικανική Επανάσταση, αν η επανάσταση ήταν ένας σκληρός αγώνας για «κυριαρχία στις πατρίδες» ήταν επίσης και ένας αγώνας για το ποιός «θα κυριαρχήσει στην πατρίδα».

Οι επαναστάσεις θέτουν σε εφαρμογή βασικές έννοιες της εποχής του Διαφωτισμού, η συνταγματοποίηση των οποίων συνδέεται με την αβασίλευτη δημοκρατία και την κατάργηση της μοναρχίας.

Ανάμεσα στην Αμερικανική και τη Γαλλική Επανάσταση μεσολαβεί το 1871 η Παρισινή Κομμούνα, η κυβέρνηση του Δήμου του Παρισιού, οργανωμένου σε 20 Διαμερίσματα, η οποία εξέφρασε την αντίσταση του παρισινού λαού στην προδοσία της αστικής τάξης και των Βερσαλλιών, που παρέδωσαν τη Γαλλία στους Πρώσους. Η Κομμούνα κατάφερε να συνενώσει τις έννοιες της δημοκρατίας και του κομμουνισμού με τη μορφή του κοινοτισμού σ’ ένα σχέδιο αυτοκυβέρνησης και ένα πρόγραμμα ανατρεπτικό για τη Γαλλία της εποχής της. Πρόκειται για 72 ημέρες που συγκλόνισαν τον κόσμο.

Αναφέρομαι σε όλα αυτά για να ορίσω ένα ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο θα τοποθετήσω την Εαμική Αντίσταση, που στον τίτλο της σημερινής εκδήλωσης σηματοδοτείται με τον Γοργοπόταμο – υποθέτω λόγω γειτνίασης με τη Λαμία – και την Εξέγερση του Πολυτεχνείου. Όσον αφορά το σήμερα θέλω να πω προκαταβολικά ότι οι διαδικασίες ανατροπών, επομένως και η ανατροπή που διακηρύσσει ο ΣΥΡΙΖΑ, μπορεί να μην αντιγράφουν την ιστορία αλλά δεν μπορεί να στερούνται ιστορικού βάθους και συνείδησης. Το τι μπορούμε να αντλήσουμε από το παρελθόν για το παρόν θα το δούμε στη συνέχεια αυτής της παρουσίασης.

Για την Εαμική Αντίσταση, λοιπόν, ο Γοργοπόταμος αποτελεί μια ψηφίδα, ένα γεγονός καθοριστικό για την έκβαση του πολέμου κατά της Γερμανίας αλλά όχι τόσο χαρακτηριστικό όσον αφορά τον χαρακτήρα της.

Η αντίσταση είναι μια έννοια που χρησιμοποιείται πολλαπλά γα τα μικρά και τα μεγάλα ζητήματα. Αντίσταση στην καταπίεση, στην εξουσία, στην εκμετάλλευση αλλά και αντίσταση στο φασισμό.

Σηματοδοτεί από τη μια κοινωνικές πρακτικές, εκφάνσεις και μορφές που προσλαμβάνει η πάλη των τάξεων σε συνθήκες δημοκρατίας. Υπ’ αυτή την έννοια η αντίσταση αφορά σε ατομικές ή συλλογικές πράξεις ανυπακοής, οι οποίες αποτελούν το οξυγόνο της δημοκρατίας. Τα κοινωνικά κινήματα για παράδειγμα είναι κινήματα αντίστασης σε πολιτικές της θεσμοποιημένης εξουσίας.

Από την άλλη, η αντίσταση αφορά ατομικές πράξεις ή μαζικές αντιδράσεις /εξεγέρσεις/αγώνες κάτω από έκτακτες καταστάσεις και ολοκληρωτικά καθεστώτα, που οδηγούν ενίοτε στην ανατροπή τους.

Η αντίσταση στο ναζισμό και τη ναζιστική κατοχή στην Ευρώπη εκφράστηκε με τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα, στη διάρκεια του οποίου οι συμμαχικές δυνάμεις από τη μια πολεμούσαν από κοινού τα γερμανικά στρατεύματα και από την άλλη σχεδίαζαν την επόμενη μέρα σύμφωνα με διαφορετικές επιλογές.

Η αντίσταση στη γερμανική κατοχή πραγματοποιήθηκε από τις συντριπτικά υπέρτερες δυνάμεις του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και τις μικρότερες του ΕΔΕΣ (Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος) και της  ΕΚΚΑ (Εθνική και Κοινωνική Απελευθέρωσις).

Η Εαμική Αντίσταση είχε διπλό περιεχόμενο : απαλλαγή από τον κατακτητή και εγκαθίδρυση μιας νέας εξουσίας.

Πρόκειται κατ’ αρχήν για έναν ένοπλο εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα, που διεξάγεται στα βουνά από τον ΕΛΑΣ κι έναν παλλαϊκό αγώνα στις πόλεις που διεξάγεται σε πολλά επίπεδα : διατροφή του πληθυσμού, ενέργειες ανυπακοής, μαζικές απεργίες δημοσίων υπαλλήλων, μαζικές διαδηλώσεις που καταργούν την επιστράτευση, δολιοφθορές, ένοπλες ομάδες που υποστηρίζουν συγκεκριμένες δράσεις, παράνομος τύπος, αναγραφή συνθημάτων, χωνιά που μεταφέρουν τη φωνή του ΕΑΜ, κ.λπ. Και ας μην ξεχνάμε τη συγκλονιστική πράξη αντίστασης των Μανώλη Γλέζου και Λάκη Σάντα που κατέβασαν τη γερμανική σβάστικα από την Ακρόπολη.

Ας θυμηθούμε λίγους στίχους από τα αντάρτικα τραγούδια που όταν τα τραγουδάμε σήμερα μας συνδέουν τόσο άμεσα με την καταγωγική μας ταυτότητα. «Δίχως τανκς, αεροπλάνα, μόνο μ’ όλμους πολυβόλα και ψυχή σαν του λαϊκού στρατού, με καθοδήγηση λαμπρή του στρατηγού μας Βελουχιώτη ξεψυχά ο αγκυλωτός του φασισμού», καθώς και ο ανακαλούμενος σήμερα στίχος «Το ΕΑΜ μας έσωσε απ’ την πείνα θα μας σώσει κι από τη σκλαβιά». Ένοπλος και μαζικός αγώνας ταυτόχρονα.

Στο πλαίσιο του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα ο Γοργοπόταμος αναγνωρίζεται από την ΕΑΜική αντίσταση ως αξιομνημόνευτη πράξη στην ιστορία της. «Ο Γοργοπόταμος στην Αλαμάνα στέλνει περήφανο χαιρετισμό, μιας ανάστασης νέας χτυπά η καμπάνα, φέρνουν τα όπλα μας τον λυτρωμό». Παρ’ όλ’ αυτά η μνημειώδης πράξη δολιοφθοράς στη γέφυρα του Γοργοπόταμου δεν σημαίνει και ενότητα της Εθνικής Αντίστασης, υπό την έννοια ότι οι εκτός ΕΑΜ-ΕΛΑΣ αντιστασιακές δυνάμεις βρίσκονται σε στενή συνεργασία – αν όχι καθοδήγηση – με τους Άγγλους, οι οποίοι βλέπουν κάθε πράξη αντίστασης υπό το πρίσμα της επόμενης μέρας, δηλαδή της διατήρησης της κυριαρχίας τους στην απελευθερωμένη Ελλάδα.

Το ΕΑΜ και ο ΕΛΑΣ δεν έδωσαν μόνο έναν ένοπλο στα βουνά και έναν παλλαϊκό αγώνα στις πόλεις. Εγκαθίδρυσαν μια λαϊκή εξουσία στην Ελεύθερη Ελλάδα και ανέδειξαν την Κυβέρνηση του Βουνού με ελεύθερες εκλογές.

Στο γνωστό κείμενο «Τι είναι και τι θέλει το ΕΑΜ» περιγράφονται ρητά τα παραπάνω. «Όταν ο λαός διώξει τους ξένους κατακτητές θα βγάλει κυβέρνηση από την ηγεσία του εθνικοαπελευθερωτικού παλλαϊκού αγώνα, από τα κόμματα και τις ομάδες που θα τον οδηγήσουν στην πάλη και τη νίκη. Θ’ αποκατασταθούν άμεσα όλες οι λαϊκές ελευθερίες και θα δοθεί γενική αμνηστία. Θα προκηρυχθούν εκλογές για Συνταγματική Εθνοσυνέλευση, που θα συντάξει το λαοκρατικό πολίτευμα της χώρας, σύμφωνα με την κυρίαρχη λαϊκή θέληση. Το δεύτερο αυτό μέρος του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα είναι η φυσική συνέχεια και ολοκλήρωση του πρώτου. Η αποκατάσταση και κατοχύρωση της λαϊκής λευτεριάς». Έχουμε, λοιπόν, ταυτόχρονα έναν εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα και μια κοινωνική επανάσταση που πραγματοποιείται σε συνθήκες της πιο πλατειάς δημοκρατίας.

Το πώς χάσαμε ενώ κερδίσαμε σε όλα τα πεδία των τίμιων μαχών, συνιστά μια ασύλληπτη τραγωδία που , όμως, δεν αποτελεί αντικείμενο της σημερινής συζήτησης.

Από την Εαμική Αντίσταση, που περιλαμβάνει τον ένοπλο και μαζικό εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα και την εγκαθίδρυση μιας νέας λαϊκής εξουσίας, περνάμε στον αντιδικτατορικό αγώνα και την εξέγερση του Πολυτεχνείου. Πάλι εδώ θα αναφερθώ στις έννοιες που έθεσα αρχικά. Τι διαφοροποιεί την αντίσταση κατά της δικτατορίας από την εξέγερση του Πολυτεχνείου ; Γιατί στο Πολυτεχνείο μιλάμε για εξέγερση ; Η αντίσταση πραγματοποιείται αρχικά από τις μεμονωμένες δράσεις αριστερών που δεν έχουν συλληφθεί. Δημιουργούνται οι πρώτες οργανώσεις του Πατριωτικού Μετώπου και του Ρήγα Φεραίου. Η αντίσταση διευρύνεται με νέες, όπως η Δημοκρατική Άμυνα. Όλες αυτές οι οργανώσεις δρουν σε συνθήκες παρανομίας και τα μέλη τους που συλλαμβάνονται υφίστανται εφιαλτικά βασανιστήρια. Ακολουθεί το φοιτητικό κίνημα με τον μαζικό χαρακτήρα και τη δημόσια εμφάνισή του, ενώ μέχρι τότε η αντίσταση οργανώνεται κυρίως στην παρανομία πλην δύο εξαιρέσεων : κηδεία Παπανδρέου, κηδεία Σεφέρη. Με τη Νομική επιχειρείται να σπάσει ο κύκλος της παρανομίας και να πραγματοποιηθούν δημόσιες αντιστασιακές μαζικές δράσεις. Ακολουθεί το Πολυτεχνείο. Η μαζικότητα της αντιδικτατορικής πάλης στο Πολυτεχνείο και η ευθεία αντιπαράθεση με τη χουντική νομιμότητα το μετέτρεψε σε σύμβολο της πριν και της μετά, της ενεργητικής και της παθητικής αντίστασης του ελληνικού λαού κατά της δικτατορίας. Αυτά συνέβαλαν στο να χαρακτηριστεί το Πολυτεχνείο εξέγερση.

Το Πολυτεχνείο αποτελεί τομή. Δεν έριξε τη δικτατορία αλλά έθεσε την πτώση της σε νέες βάσεις. Η δικτατορία δεν θα φιλελευθεροποιηθεί με εσωτερικές διαδικασίες αλλά, τόσο η πτώση της όσο και το μετέπειτα καθεστώς, θα σφραγιστούν από τη μαζική αντίσταση και πάλη. Πράγματι η μεταπολίτευση σφραγίστηκε από τον ριζοσπαστισμό της σύγκρουσης με τη δικτατορία και αυτό αποτυπώθηκε τόσο στο νέο Σύνταγμα όσο και στον χαρακτήρα της μεταπολίτευσης.

Η εξέγερση έχει ως έννοια και πρακτική ιστορικό βάθος.

Εξέγερση των σκλάβων στην αρχαιότητα. Εξέγερση των χωρικών στο μεσαίωνα. Η εξέγερση παραμένει και ως νεωτερική μορφή γενικευμένης δημόσιας αντιπαράθεσης σε μια εγκαθιδρυμένη κατάσταση, ενάντια σε αυταρχικά, ανελεύθερα ή δικτατορικά καθεστώτα, συνολικά ή σε επιμέρους διαστάσεις της πολιτικής τους που αποτελούν, συνήθως, καθολικά επίδικα.

Στην Αραβική Άνοιξη αλλά και στην πλατεία Ταξίμ στην Τουρκία μπορούμε να μιλήσουμε για καθολικές μαζικές εξεγέρσεις οι οποίες ξεσπούν μέσα σε εξαιρετικά σκληρές και πολύπλοκες συνθήκες.

Σχετικά τώρα με την έννοια της ανυπακοής. Στη συγκρότηση του σύγχρονου κράτους υπάρχει μια εγγενής αντίφαση ανάμεσα στην υπακοή και την αξίωση της ελευθερίας. Ελευθερία δεν υφίσταται όταν η Γενική Βούληση, όπως τέθηκε από τον Ρουσσώ,  δεν γίνεται πλέον σεβαστή. Το θέμα έχει τεθεί ήδη από τον Hegel αλλά και τον Τζέφερσον, που έβλεπε τη διεύρυνση του χάσματος ανάμεσα σε κυβερνώντες και κυβερνώμενους, αντιπροσώπους και αντιπροσωπευόμενους και αναζητούσε τρόπους που θα μπορούσαν να το αντιμετωπίσουν.

Η μαρξική μας παράδοση θέτει το θέμα του μαρασμού του κράτους, το οποίο στην εποχή που ζούμε γίνεται ολοένα και πιο πολυπρόσωπο, ολοένα και πιο διεισδυτικό στην κοινωνία. Γνωρίζουμε το σύνολο των μηχανισμών ελέγχου : ιδεολογικοί, κατασταλτικοί και τις παρεμβάσεις του στον έλεγχο της οικονομίας υπέρ των ισχυρών. Μέσω όμως της βιοπολιτικής – έννοια που επεξεργάστηκε ο Φουκώ – το κράτος ελέγχει κάθε πτυχή της ανθρώπινης υπόστασης. Απ’ αυτή τη σκοπιά, τη σκοπιά του σύγχρονου κράτους, η ελευθερία καθίσταται αδύνατη και η ανυπακοή αναγκαία.

Η «πολιτική ανυπακοή» είναι η σύγχρονη εκδοχή του δικαιώματος αντίστασης και έγινε γνωστή με το μαζικό κίνημα στις ΗΠΑ ενάντια στις ρατσιστικές διαιρέσεις και το κίνημα του Γκάντι στην Ινδία. Ο όρος καθιερώθηκε από τον Χένρι Ντέιβιντ Θορό (1849) και αναφέρεται στο δικαίωμα του ατόμου να μην εφαρμόζει έναν άδικο νόμο. Ο ίδιος ο Θορό δηλώνει ότι αρνείται να πληρώσει φόρους στην κυβέρνηση που τους χρησιμοποιεί για να κάνει έναν άδικο πόλεμο εναντίον του Μεξικού.

Μετά από αυτή την περιοδολόγηση ερχόμαστε στη σημερινή ελληνική πραγματικότητα. Η ανατροπή της μνημονιακής κυβέρνησης και η σύγκρουση με την κραταιά Ευρωπαϊκή Ένωση, το ΔΝΤ και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η κατάργηση των μνημονίων, η διαγραφή του μεγαλύτερου μέρους του χρέους και η κοινωνική και παραγωγική ανασυγκρότηση, όλ’ αυτά, αν τα εννοούμε πραγματικά, αποτελούν μια σύγχρονη επανάσταση – χρησιμοποιώ την έννοια μεταφορικά και τηρουμένων των αναλογιών. Μια σύγχρονη επανάσταση  για την Ελλάδα και μια μεγάλη τομή για την Ευρώπη του νεοφιλελευθερισμού, με πιθανές σημαντικές εξελίξεις. Ακόμα και αν εμείς δεν κατανοούμε το μέγεθος της ανατροπής, το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα, το ευρωπαϊκό κεφάλαιο και οι πιστωτές μας δεν παίζουν. Με αυτό το σκεπτικό, επαναλαμβανόμενα διδάγματα από την ιστορία δεν είναι απλώς χρήσιμα αλλά πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπ’ όψιν σε ένα πραγματικό σχέδιο ανατροπής. Η λογική της επικοινωνιακής πολιτικής από τη μια και της ανάθεσης από την άλλη δεν μπορούν να διαμορφώσουν τις κοινωνικές, πολιτικές,  ιδεολογικές και ηθικές προϋποθέσεις ανατροπής.

Τι προκύπτει από την ιστορική αναδρομή στις βασικές έννοιες επανάσταση, εξέγερση, αντίσταση, ανυπακοή που συνδέονται με τη διακηρυγμένη από το ΣΥΡΙΖΑ ανατροπή ; Πρώτ’ απ’ όλα η εκτίναξη του ΣΥΡΙΖΑ από το 4,6% στο 27% συνιστά μια τομή στο ιστορικό συνεχές του παγιωμένου πολιτικού συστήματος, η οποία επιτρέπει την κοινωνική και πολιτική επιτάχυνση της ανατροπής, χωρίς όμως αυτό να αποτελεί νομοτέλεια. Η κυβέρνηση, δηλαδή, δεν θα πέσει σαν ώριμο φρούτο. Στην πρώτη περίοδο των μνημονίων υπήρξε μια μορφή μαζικής αντίστασης με το «κίνημα των αγανακτισμένων» και τις μεγαλειώδεις και συγκρουσιακές διαδηλώσεις. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι αυτά αποτέλεσαν λαϊκές εξεγέρσεις, οι οποίες, όμως, γρήγορα αναδιπλώθηκαν, καθώς η προοπτική της ανατροπής δεν φαινόταν στον ορίζοντα άμεσα και οι άνθρωποι είχαν να αντιμετωπίσουν ατομικά την καθημερινή επιβίωση απέναντι σε μια θύελλα μέτρων διάλυσης της εργασίας, της ασφάλισης, της υγείας, της παιδείας, γενικότερα της κοινωνίας.

Τα δύο τελευταία χρόνια χαρακτηρίζονται από μικρές ή μεγαλύτερες πράξεις αντίστασης που εμπλέκουν τις περισσότερες κοινωνικές ομάδες των λαϊκών τάξεων ή/και της μεσαίας τάξης, οι οποίες, όμως, παραμένουν ασυντόνιστες μεταξύ τους και εντός των ορίων κάθε χώρου. Παρ’ όλ’ αυτά η αντίσταση στο φασισμό, η αντίσταση των πανεπιστημίων, η ανυπακοή της ΕΡΤ, η απεργία των εκπαιδευτικών και ο συνεχιζόμενος αγώνας των σχολικών φυλάκων, των καθαριστριών και των εργαζόμενων στα νοσοκομεία, η αναταραχή στα εκατομμύρια των υπερφορολογούμενων και υπερχρεωμένων πολιτών, αποτελούν πραγματικά υπαρκτά ή εν δυνάμει κινήματα αντίστασης που όλο και περισσότερο εγγράφονται στο καθολικό αίτημα της ανατροπής.

Από τις επαναστάσεις και την Εαμική Αντίσταση πρέπει να θυμόμαστε πάντα ότι το καθοριστικό τους στοιχείο ήταν η μεγαλειώδης μαζική λαϊκή συμμετοχή και η πρωτοβουλία των αποκάτω. Ο αγώνας για την ελευθερία αποτελεί ο ίδιος εμπειρία απελευθέρωσης και διαδικασία χειραφέτησης και υπ’ αυτή την έννοια οι ατομικές συνειδήσεις ακολουθούν τους επιταχυνόμενους ρυθμούς του ιστορικού χρόνου. Το κοινωνικό ζήτημα, είτε στο πλαίσιο μιας εθνικής συμμαχίας ή όπως το έθεσαν ήδη ο Ροβεσπιέρος – λέγοντας ότι τα βασικά αγαθά πρέπει να είναι κοινά, μόνο το πλεόνασμα μπορεί ν’ αποτελεί ιδιωτική ιδιοκτησία – και η Ρώσικη Επανάσταση των υποτελών τάξεων, είναι καθοριστικό και για κάθε μορφή ανατροπής. Παρ’ όλ’ αυτά τα διαχρονικά προτάγματα της ισότητας, της δικαιοσύνης, της δημοκρατίας, της ελευθερίας αναφύονται μέσα στη λαϊκή πάλη και συντίθεται με το κοινωνικό ζήτημα. Όπως λέμε : ψωμί, παιδεία, ελευθερία. Επίσης, η ανυπακοή, για την οποία ορισμένες φορές ο ΣΥΡΙΖΑ είχε απολογητική στάση απέναντι στις μνημονιακές κυβερνήσεις, είναι απολύτως αυτονόητη στο καθεστώς της αυταρχικής δημοκρατίας, η οποία όχι μόνο έχει απωλέσει τη συναίνεση αλλά και έχει καταργήσει βασικούς δημοκρατικούς κανόνες μέσα από νομοθετικά πραξικοπήματα, γενικευμένη καταστολή και ακραία συντηρητικό λόγο.

Τούτων δεδομένων, το ερώτημα πως θα πέσει η κυβέρνηση και πως θα κυβερνήσει η αριστερά – δεν έχει εύκολες απαντήσεις. Δύο πράγματα, όμως, έχουν επαναληφθεί στην ιστορία και αποτελούν υποχρεωτικές σταθερές. Όλες οι μορφές κίνησης της κοινωνίας, όλα τα ρεύματα αντίστασης χρειάζεται να εκδηλωθούν και κατά το δυνατόν να συντεθούν. Η εμπλοκή της ευρείας κοινωνικής συμμαχίας στην κυβερνητική ανατροπή είναι προϋπόθεση και ταυτόχρονα υποχρεωτική για τη στήριξη και τον έλεγχο της νέας κυβέρνησης. Αν η πτώση μπορεί να προκύψει μέσα από τη γενίκευση των αντιθέσεων και των πολλαπλών αντιστάσεων, η διακυβέρνηση της χώρας είναι σίγουρα αδύνατη χωρίς τη μεγαλύτερη δυνατή λαϊκή συμμετοχή. Γι’ αυτό και το όποιο πρόγραμμα αντιμετώπισης της ανθρωπιστικής κρίσης, κοινωνικής ανασυγκρότησης και παραγωγικού μετασχηματισμού υπάρχει ήδη, πρέπει ν’ αποτελέσει λαϊκή υπόθεση ως προς τη βαθύτερη επεξεργασία και ως προς τις προϋποθέσεις εφαρμογής του.

Τόσο από τη σκοπιά της ανατροπής της κυβέρνησης όσο και της ανατροπής των μνημονίων και της διαχείρισης του χρέους ο ΣΥΡΙΖΑ πρέπει ν’ ανοίξει στο εσωτερικό του και στην κοινωνία. Οι δυνάμεις που πιστεύουν περισσότερο ή λιγότερο στο ΣΥΡΙΖΑ πρέπει ν’ αποτελέσουν τους πρωταγωνιστές της δικής μας ιστορίας. Κανένα κόμμα, οσοδήποτε μεγάλο και δημοκρατικό, δεν μπορεί να καθορίσει τις εξελίξεις πολύ περισσότερο που ο ΣΥΡΙΖΑ υστερεί ποσοτικά και ποιοτικά.

Και μια και την εκδήλωση οργανώνει μια δημοτική κίνηση θα τελειώσω με μια αναφορά στις αυτοδιοικητικές εκλογές, γενικότερα στην πολιτική μας για την αυτοδιοίκηση. Οι τοπικές κυβερνήσεις εκλέγονται και εκφράζουν τις τοπικές κοινωνίες. Η αποκέντρωση με αυτοδιοίκηση σημαίνει ότι τα όρια ανάμεσα στην εξουσία και την κοινωνία χαλαρώνουν μέχρι μαρασμού του κράτους. Θα ήθελα να θυμίσω, χωρίς να διακατέχομαι από υπερφίαλο επαναστατικό οίστρο, την Παρισινή Κομμούνα, που αποτέλεσε ένα ανεπανάληπτο, χειραφετητικό δημοτικό πείραμα δημοκρατικού κοινοτισμού. Η ανατροπή στην αυτοδιοίκηση προϋποθέτει τη δημιουργία ενός ευρύτατου αυτοδιοικητικού κινήματος, εντοπισμένου σε κάθε δήμο και περιφέρεια, το οποίο θα ενεργοποιεί και θα περιλαμβάνει τόσο υπαρκτά κινήματα πολιτών όσο και τοπικές δυνάμεις, φορείς και άτομα που ενεργοποιούνται κοινωνικά και παραγωγικά. Δεν πρέπει και δεν μπορούν οι περιορισμένες κομματικές δυνάμεις του ΣΥΡΙΖΑ να διαχειριστούν μόνες τα τοπικά «κοινά». Χρειαζόμαστε μια πολιτική ανοιχτών θυρών απέναντι στους κοινωνικούς φορείς και τους πολίτες, οι γνώσεις, οι εμπειρίες, οι δεξιότητες και η στράτευση των οποίων θα μετατρέψουν σε πράξη τον διακηρυκτικό λόγο της ανατροπής στην αυτοδιοίκηση.  Στην αυτοδιοίκηση θα μπορούσαμε να είμαστε πραγματικά οι «άλλοι». Ένα σύνολο που γεννιέται μέσα από την τοπική κοινωνία για ν’ αυτοκυβερνηθεί και να την αλλάξει. Η Παρισινή Κομμούνα, αν και μας άφησε πολλά ονόματα διακεκριμένα, έμεινε στην ιστορία ως αυτό που ήταν πραγματικά : ο παρισινός φτωχός λαός αυτοπροσώπως, σε μια ιστορική στιγμή που η αστική τάξη είχε υποχωρήσει και η κυβέρνηση είχε εγκαταλείψει την πόλη.

Ελένη Πορτάλιου, δημοτική σύμβουλος δήμου Αθηναίων